چرخش لگن در کودکان یکی از مشکلات شایعی است که اکثر والدین با آن روبرو می شوند. همان طور که می دانید لگن نوعی ساختار استخوانی در بدن است که به کمک آن بالاتنه و پایین تنه بهم متصل می شود. بنابراین کارایی صحیح آن تاثیر بسیاری در ساختار بدن دارد.
از این رو هرگونه مشکل اعم از چرخش یا در رفتگی نیاز به درمان و پیگیری مداوم توسط متخصص ارتوپدی دارد.
اما علت چرخش لگن چیست؟ آیا چرخش لگن همان دررفتگی است؟ روش های درمان چرخش لگن در کودکان چیست؟
در این مطلب از سایت کلینیک ارتوپد اطفال فراز قصد داریم تا به صورت کامل جزئیات مربوط به چرخش لگن را بررسی کنیم، بنابراین اگر علائم این عارضه را در کودک خود احساس می کنید توصیه می کنیم حتما تا انتها این مطلب همراه ما باشید.
منظور از چرخش لگن چیست؟
چرخش لگن یا به انگلیسی Pelvic Rotation به معنای حرکت استخوانهای لگن به جهات مختلف است. لگن انسان شامل استخوانهای مختلفی است که با هم ارتباط دارند و در بخش پایینی بدن قرار دارند.
چرخش لگن ممکن است به دلایل مختلفی ایجاد شود. به عنوان مثال، در ورزشهایی مانند ورزشهای ژیمناستیک یا باله، با توجه به اینکه نیاز کنترل و تعادل دقیق برای حرکات بدن وجود دارد، بنابراین چرخش لگن بسیار دیده می شود.
همچنین، در تمرینات ورزشی مختلف مانند ورزشهای هنرهای رزمی و فوتبال نیز چرخش لگن بسیار دیده می شود.
به هر حال، در مواردی که چرخش لگن به نحوی غیرطبیعی یا نادرست اتفاق میافتد، ممکن است منجر به مشکلات و عوارض بسیاری شود و نیاز به توجه و درمان فوری دارد. در این صورت، توصیه می شود در سریع ترین زمان ممکن نزد متخصص ارتوپدی اطفال مراجعه نمایید.
مشکلات فرزند شما در کلینیک فراز با جدیدترین روش ها قابل درمان است. این مجموعه با بهترین متخصصان ارتوپدی و اطفال و ارتوپد فنی اولویت با درمان غیر جراحی است.
فرزندان بزرگ می شوند! از شما می پرسند!
در چرخش مفصل مشکل از لگن است یا استخوان ران؟
قبل از بررسی انواع انحراف لگن، بسیار مهم است که یک ابهام رایج را برطرف کنیم. بسیاری از والدین با مشاهدهی راه رفتن کودک به صورت «پای پنجه کبوتری» (چرخیدن پاها به داخل) یا «پای اردکی» (چرخیدن پاها به بیرون)، نگران «چرخش لگن» میشوند.
در واقعیت، در اغلب این موارد، مشکل از خودِ لگن نیست، بلکه مربوط به چرخش استخوان ران (Femoral Version) است.
- چرخش لگن (Pelvic Tilt): این مشکل به وضعیت قرارگیری کل ساختار لگن نسبت به ستون فقرات اشاره دارد. این حالت اغلب به دلیل عدم تعادل عضلانی (مانند ضعف عضلات شکم یا کوتاهی عضلات ران) ایجاد میشود.
- چرخش استخوان ران (Femoral Version): این مشکل مربوط به یک پیچش در خود استخوان ران (فمور) است که باعث میشود زانوها و پنجههای پا به سمت داخل یا خارج بچرخند. این حالت اغلب مادرزادی است و در بسیاری از کودکان با رشد برطرف میشود.
در ادامه هر دو مورد را که گاهی با هم اشتباه گرفته میشوند، بررسی میکنیم:
نوع اول: چرخش واقعی لگن
این حالت به انحراف لگن از وضعیت طبیعی خود در صفحه ساجیتال (از جلو به عقب) یا لترال (از یک طرف به طرف دیگر) اشاره دارد:
- چرخش قدامی لگن (Anterior Pelvic Tilt):
توضیح: در این حالت، لگن به سمت جلو میچرخد. این باعث میشود گودی کمر بیش از حد به نظر برسد و شکم کودک برجستهتر دیده شود (حالت “کمر گود”).
علت شایع: ضعف عضلات شکم و عضلات سرینی (باسن)، به همراه کوتاهی و سفتی عضلات خمکننده ران (در جلوی ران).
- چرخش خلفی لگن (Posterior Pelvic Tilt):
توضیح: در این حالت، لگن به سمت عقب میچرخد. این باعث میشود کمر صاف به نظر برسد و پشت کودک حالت گرد یا قوزکرده پیدا کند.
علت شایع: نشستن طولانیمدت در حالت قوزکرده، ضعف عضلات کمر و سفتی عضلات همسترینگ (پشت ران).
- چرخش جانبی لگن (Lateral Pelvic Tilt):
توضیح: در این حالت، یک طرف لگن بالاتر از طرف دیگر قرار میگیرد. این وضعیت اغلب در افرادی که اختلاف طول پا دارند یا به اسکولیوز (انحراف ستون فقرات) مبتلا هستند، دیده میشود.
نوع دوم: چرخش استخوان ران به داخل یا خارج – نگرانی رایج والدین
این همان چیزی است که اکثر والدین آن را به عنوان “چرخش لگن” میشناسند (Femoral Version) و باعث راه رفتن غیرعادی کودک میشود:
- آنتهورژن ران (Femoral Anteversion) – (پای پنجه کبوتری):
توضیح: این وضعیت، که به آن چرخش مفصل ران به داخل (Internal Femoral Torsion) نیز گفته میشود، حالتی است که در آن خودِ استخوان ران (فمور) به سمت داخل پیچش دارد. این پیچش ساختاری باعث میشود که هنگام راه رفتن یا دویدن، کل پا از مفصل ران به داخل بچرخد و زانوها و پنجههای کودک به سمت یکدیگر متمایل شوند. این کودکان اغلب ترجیح میدهند به شکل “W” بنشینند، زیرا این حالت برایشان راحتتر است.
- رتروورژن ران (Femoral Retroversion) – (پای اردکی یا پرانتزی):
توضیح: این حالت که نادرتر است، برعکس آنتهورژن بوده و به عنوان چرخش مفصل ران به خارج (External Femoral Torsion) شناخته میشود. در این وضعیت، استخوان ران به سمت بیرون پیچش دارد و باعث میشود زانوها و پنجههای پا به سمت خارج متمایل شوند (Out-toeing).
انواع چرخش لگن در کودکان
چرخش لگن به سمت جلو
در این شرایط کمر بالا می آید و لگن به سمت پایین متمایل می شود. که این شرایط موجب کوتاهی قد میشود و بیمار به خوبی این شرایط را احساس میکند. این چرخش دلایل مختلفی دارد که مهم ترین آن ضعف عضلات است.
چرخش لگن به سمت عقب
در این حالت قسمت پشت لگن به پایین منحرف می شود و قسمت جلوی آن به طرف بالا. عادت هایی مثل قوز کردن یکی از دلایل رایج بروز این عارضه هستند.
چرخش لگن به طرفین
این نوع با چرخش لگن و سر استخوان ران به سمت چپ یا راست همراه است. بیشتر در افراد مبتلا به اسکولیوز یا کسانی که به اختلاف طول پاها دچار هستند رخ میدهد.
هر سه ی این موارد نیاز به درمان فوری دارند و در صورت عدم درمان عوارض بسیاری به همراه دارند.
اگر احساس میکنید که کودک شما به جای چرخش کل لگن صرفا دچار چرخش استخوان ران شده است توصیه میکنیم حتما محتوای حرکات اصلاحی چرخش ران را برای اصلاح مطالعه کنید.
جمع بندی کلی انواع چرخش لگن کودکان
در این بخش به صورت یک جدول انواع چرخش لگن کودکان را مورد بررسی قرار میدهیم تا به صورت یک جا تفاوت آنها را درک کنید.
| نوع چرخش | توضیحات | علائم احتمالی | زمان تشخیص | درمان |
| آنتهورژن | چرخش سر استخوان ران به سمت جلو | کودک هنگام راه رفتن، پنجههای پا را به سمت داخل میچرخاند (پای پنجه کبوتری) | معمولاً در بدو تولد | معمولاً نیازی به درمان ندارد. در موارد شدیدتر، ممکن است از بریس یا جراحی استفاده شود. |
| رتروورژن | چرخش سر استخوان ران به سمت عقب | کودک هنگام راه رفتن، پنجههای پا را به سمت خارج میچرخاند (پای پرانتزی) | معمولاً در بدو تولد | معمولاً نیازی به درمان ندارد. در موارد شدیدتر، ممکن است از بریس یا جراحی استفاده شود. |
| دررفتگی مادرزادی لگن | عدم قرارگیری کامل سر استخوان ران در حفره لگن | کوتاهی یکی از پاها، کلیک کردن مفصل لگن هنگام حرکت دادن پا، چینهای نامتقارن ران | معمولاً در بدو تولد یا در دوران نوزادی | درمان فوری با بریس یا جراحی ضروری است. |
| لگن ناپایدار | سر استخوان ران به راحتی از حفره لگن خارج میشود | ممکن است هیچ علامتی وجود نداشته باشد، یا علائم مشابه دررفتگی مادرزادی لگن باشد. | معمولاً در دوران نوزادی | درمان با بریس یا جراحی ضروری است. |
علت چرخش لگن در کودکان چیست؟
چرخش لگن در کودکان یک مشکل جسمی است که معمولاً به علل مختلفی ایجاد می شود. برخی از شایع ترین دلایل چرخش لگن در کودکان شامل موارد زیر میشوند:
ضعف عضلات
ضعف عضلات در بخش هایی از منطقه لگن میتواند به چرخش لگن منجر شود. ضعف عضلات معمولاً به دلیل نداشتن فعالیت بدنی کافی یا عوامل ارثی اتفاق میافتد.
عوامل ارثی
برخی از کودکان ممکن است به دلیل عوامل ژنتیکی و ارثی به چرخش لگن دچار شوند.
فشار غیرطبیعی
فشار ناگهانی یا تعادل بدنی نادرست میتواند یکی از دلایل چرخش لگن در کودکان باشد.
انجام اشتباه حرکات ورزشی
در ورزشهای مختلف، به خصوص ورزش هایی که بر حرکات پا نیاز دارند، هر گونه حرکت اشتباه میتواند منجر به چرخش لگن شود.
تغییرات ساختاری
در برخی موارد نادر، تغییرات ساختاری در لگن کودکان میتواند به چرخش لگن منجر شود.
اگر بخواهیم مثل قبل علل چرخش ران و تیلت لگن را دسته بندی کنیم به شکل زیر خواهد بود:
۱. علل تیلت لگن (Pelvic Tilt):
- ضعف عضلات: شایعترین علت، ضعف عضلات مرکزی بدن (شکم و کمر) و عضلات باسن است.
- عادات بد نشستن: قوز کردن طولانیمدت یا نشستن نادرست.
- کوتاهی عضلات: سفتی و کوتاهی عضلات همسترینگ (پشت ران) یا خمکنندههای ران (جلوی ران).
۲. علل چرخش ران (Femoral Version):
- عوامل مادرزادی: این پیچش در استخوان ران معمولاً از بدو تولد وجود دارد و بخشی از روند رشد طبیعی جنین در رحم مادر است.
- عوامل ژنتیکی: در برخی خانوادهها شایعتر است.
- عادات نشستن: نشستن به شکل “W” نمیتواند این مشکل را ایجاد کند، اما میتواند از بهبودی طبیعی آن جلوگیری کرده و آن را تشدید نماید.
علائم چرخش لگن در کودکان
علائم چرخش لگن در کودکان میتواند شامل موارد زیر باشد:
- عدم تعادل و عدم استحکام در انجام حرکتها: کودک ممکن است مشکلاتی در حرکت و تعادل خود داشته باشد. این مشکل میتواند در حین راه رفتن، بلند کردن اشیاء و یا انجام فعالیتهای روزمره دیگر دیده شود.
- تغییر شکل یا موقعیت لگن: در برخی از موارد، ممکن است لگن به طور کاملا واضح به سمت عقب، جلو یا یکی از طرفین بدن چرخیده باشد.
- در: کودک ممکن است احساس درد یا عدم راحتی در بخش هایی از لگن یا حتی در سایر مناطق بدن کند.
- ناراحتی یا اختلال در حرکتهای روزمره: ممکن است کودک به دلیل چرخش لگن مشکلاتی در انجام فعالیتهای روزمره داشته باشد و احساس ناراحتی کند.
دیگر علائم چرخش لگن در کودکان شامل موارد زیر می باشد:
- لگن کودک به سمت جلو یا به سمت شکم چرخیده می شود.
- کودک به درستی راه نمی رود.
- در حین راه رفتن به سمت چپ و راست مشکل دارد.
- وقتی کودک نشسته است، ممکن است لگن و پاهایش به شکل نامتوازنی قرار داشته باشند.
- کودک برای حفظ تعادل مشکل دارد.
البته که این علائم به صورت کلی میباشد و اینکه کودک شما یکی از آن ها را داشته باشد لزوما به معنای چرخش لگن نیست. اما هر یک از این علائم نشان دهنده آسیب در لگن و بروز مشکل می باشد؛ بنابراین مهم است مه اقدامات لازم جهت تشخیص و درمان را انجام دهید.
شایان ذکر است اگر به جای چرخش لگن (به سمت جلو یا عقب)متوجه انحرف جانبی لگن (به سمت چپ و راست)کودک خود شدید یا پزشک شما این مورد را تشخیص داده است توصیه میکنیم محتوای لینک داده شده را مطالعه کنید.
همچنین بخوانید: علائم در رفتگی مادرزادی لگن نوزاد و روش های درمان
روش های تشخیص چرخش ران به داخل یا خارج
تشخیص دقیق علت انحراف لگن یا ران در کودکان نیاز به ارزیابی کامل توسط متخصص ارتوپدی اطفال دارد. پزشک معمولاً از روشهای زیر استفاده میکند:
- معاینه فیزیکی و بررسی سابقه: پزشک در مورد زمان شروع علائم، سابقه خانوادگی و عادات نشستن کودک (مانند نشستن W) سوال خواهد کرد.
- آنالیز راه رفتن (Gait Analysis): پزشک از کودک میخواهد راه برود و بدود تا الگوی حرکتی، زاویه پاها و وضعیت لگن را به دقت مشاهده کند.
- بررسی دامنه حرکتی (Rotation Profile): این یکی از مهمترین بخشهای معاینه است. متخصص در حالی که کودک دمر خوابیده، زانوهای او را ۹۰ درجه خم میکند و پاها را به طرفین حرکت میدهد تا میزان دقیق چرخش مفصل ران به داخل و چرخش مفصل ران به خارج را اندازهگیری کند. در کودکان با آنتهورژن، میزان چرخش به داخل به طور قابل توجهی بیشتر از چرخش به خارج است.
- بررسیهای تصویری (در صورت نیاز): در حالی که اکثر تشخیصها بالینی هستند، در موارد شدید، مشکوک به مشکلات ساختاری یا قبل از تصمیم به جراحی، ممکن است از عکسبرداری با اشعه ایکس (X-ray) یا در موارد نادر سیتی اسکن (CT Scan) برای اندازهگیری دقیق زاویه چرخش استخوان ران استفاده شود.
روش های درمان چرخش ران در کودکان
چرخش لگن یک وضعیت آزاردهند است که میتواند در کودکان رخ دهد و نیازمند توجه و درمان متخصصانه باشد. درمان چرخش لگن در کودکان به روشهای مختلفی قابل انجام است که انتخاب نوع روش به تشخیص پزشک و متخصص فیزیوتراپی بستگی دارد. درمان بر اساس تشخیص دقیق (تیلت لگن یا چرخش ران) و شدت آن تعیین میشود:
۱. درمان چرخش ران (آنتهورژن یا پنجه کبوتری):
نظارت و صبر (روش اصلی): در ۹۹٪ موارد، بهویژه در کودکان زیر ۸ سال، هیچ درمانی لازم نیست. این وضعیت بخشی طبیعی از رشد استخوان است و با رشد کودک، استخوان ران خود به خود اصلاح میشود.
حرکات اصلاحی و اصلاح عادات: مهمترین مداخله، جلوگیری از نشستن W است، زیرا این حالت چرخش مفصل ران به داخل را تشدید میکند. در مقابل، تشویق به فعالیتهایی مانند دوچرخهسواری، شنا (بهویژه پای قورباغه) یا ورزشهای رزمی که به تقویت عضلات چرخاننده خارجی ران کمک میکنند، میتواند در بهبود الگوی راه رفتن مفید باشد.
وسایل کمکی (استفاده محدود): استفاده از وسایل های کمک آموزشی مانند پشتیبانهای خاص و دستگاههای پوشش مثل بریس پاولیک هارنس برای مشکلات لگن نوزاد میتواند به اصلاح وضعیت چرخش لگن کمک کند.
جراحی (موارد بسیار نادر): جراحی (استئوتومی چرخش ران) تنها برای موارد بسیار شدید در کودکان بالای ۱۰ تا ۱۲ سال که دچار اختلال عملکردی شدید و درد هستند، در نظر گرفته میشود.
درمانهای دارویی: در برخی موارد، پزشک ممکن است درمانهای دارویی را تجویز کند تا به بهبود وضعیت چرخش لگن کمک کند، اما این روش معمولاً به عنوان روش دومی در نظر گرفته میشود و به تنهایی نتیجه بخش نیست.
البته در برخی موارد خاص لازم است که حتما از جراحی استفاده شود، این موضوع مربوط به شرایطی است که روش های دیگر نتیجه بهش نبوده اند یا وضعیت کودک خطرناک است.
۲. درمان چرخش لگن (عدم تعادل عضلانی):
فیزیوتراپی و حرکات اصلاحی (هسته اصلی درمان):
برای چرخش قدامی (Anterior Tilt): درمان بر تقویت عضلات ضعیف (عضلات شکم و عضلات باسن) و کشش عضلات سفت (عضلات خمکننده ران و عضلات کمر) متمرکز است. تمریناتی مانند «پل باسن» (Glute Bridge) و «پلانک» بسیار مؤثر هستند.
برای چرخش خلفی (Posterior Tilt): درمان بر تقویت عضلات کمر و کشش عضلات همسترینگ (پشت ران) تمرکز دارد.
اصلاح سبک زندگی: آموزش به کودک برای نشستن صحیح، پرهیز از قوز کردن و کاهش زمان نشستنهای طولانیمدت.
چه زمانی باید نگران چرخش لگن کودک باشیم؟ (علائم هشداردهنده)
اکثر موارد چرخش ران در کودکان (پای پنجه کبوتری) خوشخیم هستند و خود به خود تا سن ۸ الی ۱۰ سالگی اصلاح میشوند. با این حال، در صورت مشاهده علائم هشداردهنده زیر، حتماً به متخصص ارتوپدی اطفال مراجعه کنید:
- لنگیدن (Limping): اگر کودک هنگام راه رفتن میلنگد.
- درد: اگر کودک از درد در ناحیه لگن، ران یا زانو شکایت دارد (درد شبانه یا درد هنگام فعالیت).
- عدم تقارن شدید: اگر چرخش فقط در یک پا بسیار شدیدتر از پای دیگر است.
- بدتر شدن وضعیت: اگر به جای بهبود، وضعیت راه رفتن کودک با افزایش سن بدتر میشود.
- عدم بهبود پس از ۸ سالگی: اگر چرخش داخلی ران پس از سن ۸ سالگی همچنان شدید است.
- اختلال در عملکرد: اگر نحوه راه رفتن کودک باعث میشود او مرتباً زمین بخورد و نتواند در فعالیتهای ورزشی همسالان خود شرکت کند.
پیشگیری از تشدید انحراف لگن
در حالی که بسیاری از موارد چرخش ران (مانند آنتهورژن) مادرزادی هستند، میتوان از بروز یا تشدید تیلت لگن (Pelvic Tilt) که ناشی از عدم تعادل عضلانی است، با اصلاح عادات روزمره پیشگیری کرد:
- ممنوعیت نشستن W: همانطور که تاکید شد، این حالت فشار زیادی به مفاصل ران وارد میکند و چرخش داخلی ران را تشدید میکند. کودک را به نشستن چهار زانو یا با پاهای دراز تشویق کنید.
- تشویق به فعالیت بدنی متنوع: بازیهایی که نیازمند حرکت در جهات مختلف هستند به تقویت متعادل عضلات مرکزی بدن، باسن و رانها کمک میکند.
- استفاده صحیح از کوله پشتی: مطمئن شوید که کودک کوله پشتی خود را روی هر دو شانه میاندازد و وزن آن بیش از حد سنگین نیست تا از تیلت جانبی لگن جلوگیری شود.
نتیجه گیری فراز
در این مقاله تلاش کردیم تا شما را با چرخش لگن در کودکان و جزئیات مربوط به آن آشنا کنیم، در آخر این مورد را در نظر داشته باشید که اگر علائم این عارضه را در کودک خود احساس می کنید در اولین فرصت اقدامات لازم جهت درمان را انجام دهید، به این منظور باید نزد فوق تخصص ارتوپدی مراجعه نمایید تا در ابتدا وضعیت کودک به خوبی بررسی شود و در نهایت گزینه های درمانی لازم ارائه می شود.
امیدواریم که این مطلب برای شما مفید بوده باشد، در صورت داشتن هرگونه سوال در این زمینه در بخش نظرات برای ما بیان کنید.
سوالات متداول درباره چرخش لگن و ران کودکان
چشم انداز بلندمدت برای کودکان مبتلا به چرخش لگن چیست؟
اکثر کودکان مبتلا به چرخش لگن با درمان مناسب، زندگی عادی و سالمی دارند. با این حال، برخی از کودکان ممکن است در دوران کودکی یا بزرگسالی دچار درد لگن یا مشکلات مفصلی شوند.
آیا می توان از چرخش لگن در کودکان پیشگیری کرد؟
هیچ راه مطمئنی برای پیشگیری از چرخش لگن وجود ندارد. با این حال، می توانید با انجام معاینات منظم قبل از تولد و دوران کودکی و دنبال کردن توصیه های پزشک کودک خود، خطر ابتلا به فرزند خود را کاهش دهید.
آیا چرخش لگن در کودکان بر رشد آنها تأثیر می گذارد؟
چرخش لگن معمولاً بر رشد فیزیکی کودک تأثیر نمی گذارد. با این حال، در برخی موارد، می تواند منجر به مشکلاتی در رشد مفصل لگن شود.
آیا نشستن به شکل W باعث چرخش لگن میشود؟
نشستن W مستقیماً باعث چرخش لگن (تیلت لگن) نمیشود، اما میتواند چرخش داخلی استخوان ران (آنتهورژن) را که منجر به راه رفتن پنجه کبوتری میشود، تشدید کند یا از بهبودی طبیعی آن جلوگیری نماید. همچنین این حالت نشستن به عضلات مرکزی بدن فشار میآورد.
آیا کفی طبی یا کفش مخصوص به درمان پای پنجه کبوتری کمک میکند؟
خیر. تحقیقات نشان دادهاند که کفیهای طبی، کفشهای برعکس یا بریسهای شبانه، تأثیری بر اصلاح ساختار استخوانی و زاویه چرخش ران ندارند. این مشکلات اغلب با رشد کودک خود به خود اصلاح میشوند و استفاده از این وسایل غیرضروری است.
تفاوت چرخش لگن با دررفتگی مادرزادی لگن (DDH) چیست؟
این دو کاملاً متفاوتند. دررفتگی لگن (DDH) یک وضعیت اورژانسی در نوزادی است که در آن سر استخوان ران به درستی در حفره لگن قرار نگرفته است. اما چرخش لگن یا ران (که در این مقاله بررسی شد) مربوط به زاویه قرارگیری لگن یا پیچش استخوان ران است و معمولاً یک وضعیت خوشخیم و رشدی محسوب میشود.
چشمانداز بلندمدت برای کودکان مبتلا به چرخش ران چیست؟
عالی است. اکثر قریب به اتفاق کودکانی که دچار آنتهورژن ران (پای پنجه کبوتری) هستند، با رشد و بدون هیچ مداخلهای، تا سنین ۸ تا ۱۰ سالگی به طور کامل بهبود مییابند و زندگی عادی و فعالی خواهند داشت.
