در این مطلب از سایت کلینیک ارتوپدی فراز قصد داریم تا به صورت کامل در خصوص درمان بیماری پرتس و هرآنچه مربوط به آن می شود صحبت کنیم. بنابراین اگر شما یا یکی از نزدیکانتان به این آسیب دچار شده اید توصیه می کنیم حتما تا انتها این مطلب همراه ما باشید.

بیماری پرتس چیست؟

بیماری پرتس (Legg-Calvé-Perthes Disease) یک عارضه نادر در مفصل ران است که منحصراً در کودکان اتفاق می‌افتد. این بیماری معمولاً پسران فعال را در بازه سنی ۴ تا ۱۰ سال درگیر می‌کند، اما در دختران نیز ممکن است دیده شود. شنیدن نام این بیماری ممکن است برای والدین نگران‌کننده باشد، اما خبر خوب این است که با تشخیص به موقع و مدیریت صحیح، اکثر کودکان مبتلا می‌توانند به زندگی فعال و طبیعی خود بازگردند.

اساس این بیماری، یک اختلال موقت در خون‌رسانی به بخش گوی‌مانند مفصل ران (که به آن “سر استخوان ران” یا “فمور” می‌گویند) است. وقتی خون‌رسانی به این ناحیه برای مدتی متوقف می‌شود، سلول‌های استخوانی می‌میرند. این فرآیند که “نکروز آواسکولار” نام دارد، باعث می‌شود سر استخوان ران ضعیف، شکننده و مستعد تغییر شکل شود.

نکته کلیدی و امیدوارکننده این است که بدن کودک توانایی شگفت‌انگیزی برای ترمیم دارد. پس از مدتی، خون‌رسانی دوباره برقرار شده و بدن شروع به پاک‌سازی استخوان مرده و جایگزینی آن با استخوان جدید و سالم می‌کند.

چالش اصلی و هدف درمان بیماری پرتس این است که در طول این فرآیند طولانی بازسازی (که ممکن است ۲ تا ۳ سال زمان ببرد)، شکل کروی و طبیعی سر استخوان ران حفظ شود. اگر سر استخوان در این مدت صاف یا بدشکل شود، حرکت روان خود را در حفره لگن از دست می‌دهد و می‌تواند در بزرگسالی منجر به مشکلاتی مانند درد مزمن و آرتروز زودرس شود.

بنابراین، تمام اقدامات درمانی، از استراحت و فیزیوتراپی گرفته تا استفاده از بریس یا جراحی، با هدف محافظت از این مفصل در حال ترمیم انجام می‌شود. این مقاله به عنوان یک راهنمای جامع، شما را با علائم، روش‌های تشخیص و جدیدترین گزینه‌های درمانی آشنا می‌کند تا بتوانید با آگاهی کامل، بهترین مسیر را برای سلامت فرزند خود انتخاب کنید.

همچنین اگر کودک شما به این عارضه دچار است، توصیه می شود در سریع ترین زمان برای بررسی های بیشتر نزد فوق تخصص ارتوپدی اطفال مراجعه نمایید.

دنبال دکتر خوب برای مشکل فرزندتان هستید؟

مشکلات فرزند شما در کلینیک فراز با جدیدترین روش ها قابل درمان است. این مجموعه با بهترین متخصصان ارتوپدی و اطفال و ارتوپد فنی اولویت با درمان غیر جراحی است.

فرزندان بزرگ می شوند! از شما می پرسند!

همین حالا نوبت بگیر! فردا دیره!

دریافت نوبت

دکتر ارتوپد کودکان

مراحل بیماری پرتس

بیماری پرتس یا سیاه شدگی سر استخوان ران در چند مرحله اتفاق می‌افتد. البته، نام مراحل بیماری ممکن است در مطالعات و منابع مختلف متفاوت باشد، اما در اغلب موارد، بیماری پرتس در سه مرحله زیر تقسیم می‌شود:

1. مرحله یک (آرامش درد):

این مرحله به عنوان آرامش درد معروف است. افراد در این مرحله معمولاً درد کمی در منطقه سر استخوان ران احساس می‌کنند که در حالت استراحت و خواب بیشتر احساس می‌شود و با فعالیت کمتر یا استراحت کامل کاهش می‌یابد.

2. مرحله دو (درد فعال):

در این مرحله، درد و سفتی در منطقه سر استخوان ران افزایش می‌یابد. درد می‌تواند شدیدتر شود و هنگام انجام فعالیت‌های ورزشی یا استقامتی افزایش یابد. فعالیت‌های روزمره ممکن است با مشکل همراه شود و درد ممکن است حتی با استراحت کاهش نکند.

3. مرحله سه (فاز بالینی):

در این مرحله، علائم شدت می‌یابد و درد قوی ممکن است در حالت استراحت و همچنین در حین فعالیت‌های ورزشی احساس شود. ساختار استخوان ران آسیب دیده است و ممکن است خطر شکستگی استخوان وجود داشته باشد.

مهم است بدانید که در صورت بروز علائم بیماری پرتس، بهتر است به یک پزشک متخصص ورزشی مراجعه کنید تا تشخیص رسمی و درمان مناسب را برای شما تعیین کند. همچنین، پیشگیری و درمان در مراحل اولیه بیماری می‌تواند کمک کند تا پیشرفت بیماری متوقف شود و آسیب به ساختار استخوان کاهش یابد.

آیا بیماری پرتس درمان دارد؟

بله، بیماری پرتس قابل درمان است. اما درمان بیماری پرتس بستگی به مرحله و شدت بیماری، علائم و نیازهای هر بیمار دارد. درمان بیماری پرتس معمولاً شامل ترکیبی از روش‌های غیرجراحی است که شامل مراقبت خانگی، تغییر فعالیت، فیزیوتراپی و درمان دارویی می‌شود.

در مراحل اولیه بیماری، استراحت کامل و کاهش فعالیت‌های تنش‌آور بر روی استخوان ران می‌تواند بهبود علائم را به همراه داشته باشد. استفاده از یخ به صورت منظم بر روی منطقه دردناک نیز ممکن است کمک کند. همچنین، فیزیوتراپی و تمرینات استراحتی و تقویتی می‌تواند بهبودی را تسریع کند.

برخی موارد شدیدتر بیماری پرتس ممکن است نیاز به روش‌های درمانی پیشرفته‌تر داشته باشد. که شامل درمان های مثل فشاردهی (برای کاهش بار مکانیکی بر روی ساختار استخوان) و در موارد خاصی عمل جراحی نیز می‌شود.

مهم است که بهبودی بیماری پرتس نیازمند صبر و پایبندی به روش‌های درمانی است. همچنین، مشاوره و توجه به راهنمایی پزشک درباره فعالیت‌ها و ورزش‌های مناسب نیز می‌تواند در بهبودی و جلوگیری از تکرار بیماری مفید باشد.

نحوه تشخیص بیماری پرتس

برای اینکه مطمئن شوید کودک شما بیماری پرتس دارد یا نه از چهار روش کلی می‌توان این نتیجه را گرفت که در ادامه مورد بررسی قرار می‌دهیم:

• معاینه فیزیکی: این اولین و مهم‌ترین قدم است. پزشک نحوه راه رفتن کودک (وجود لنگش) را بررسی می‌کند. سپس در حالی که کودک دراز کشیده است، دامنه حرکتی مفصل ران را به دقت ارزیابی می‌کند. در کودکان مبتلا به پرتس، حرکت چرخشی ران به داخل (Internal Rotation) و حرکت باز کردن پا به کنار (Abduction) معمولاً دردناک و محدود است. پزشک همچنین ممکن است کوتاهی جزئی در پای مبتلا یا ضعف عضلات ران (آتروفی) را مشاهده کند. در ضمن اگر فرد دچار بیماری کودک شما است توصیه می‌کنیم محتوای آتروفی عضلانی در کودکان را مطالعه کنید
• تصویربرداری با اشعه ایکس (X-ray): این روش، ابزار اصلی برای تشخیص و پیگیری بیماری پرتس است. عکس رادیولوژی ساده از لگن می‌تواند تغییرات ساختاری در سر استخوان ران را نشان دهد. در مراحل اولیه ممکن است عکس ایکس‌ری طبیعی به نظر برسد، اما با پیشرفت بیماری، تغییراتی مانند صاف شدن سر استخوان، شکستگی‌های ریز (fragmentation) و در نهایت بازسازی استخوان قابل مشاهده خواهد بود.
• ام‌آر‌آی (MRI): این روش تصویربرداری بسیار دقیق‌تر از اشعه ایکس است و می‌تواند بیماری را در مراحل بسیار اولیه، حتی قبل از اینکه در عکس ساده دیده شود، تشخیص دهد. MRI میزان دقیق آسیب به سر استخوان و وضعیت خون‌رسانی آن را نشان می‌دهد و به پزشک کمک می‌کند تا شدت بیماری را بهتر ارزیابی کرده و برنامه درمانی دقیق‌تری را طراحی کند. معمولاً زمانی که علائم وجود دارد اما عکس ایکس‌ری طبیعی است، از MRI استفاده می‌شود.
• اسکن استخوان (Bone Scan): در گذشته بیشتر استفاده می‌شد، اما امروزه با وجود MRI کاربرد کمتری دارد. در این روش ماده رادیواکتیو به بدن تزریق می‌شود و نواحی که خون‌رسانی ندارند (مانند سر استخوان ران در بیماری پرتس) در تصاویر مشخص می‌شوند.

عواقب بیماری پرتس در طولانی مدت

آینده بیماری پرتس مفصل ران کودک، به دو عامل کلیدی بستگی دارد: سن کودک در زمان شروع بیماری و میزان تغییر شکل سر استخوان ران در پایان دوره درمان.

• کودکان زیر ۶ سال: معمولاً بهترین نتیجه را می‌گیرند. در این سن، توانایی بدن برای بازسازی استخوان بسیار بالاست و احتمال اینکه سر استخوان ران شکل کروی و طبیعی خود را بازیابد، بسیار زیاد است. در اکثر این کودکان، مفصل ران در بزرگسالی عملکرد طبیعی خواهد داشت.
• کودکان بالای ۸ سال: با چالش‌های بیشتری روبرو هستند. در این سن، زمان کمتری برای بازسازی کامل استخوان وجود دارد و احتمال اینکه سر استخوان ران دچار تغییر شکل (صاف یا قارچی شدن) شود، بیشتر است. این تغییر شکل می‌تواند در میان‌سالی یا بزرگسالی منجر به مشکلاتی مانند آرتروز زودرس مفصل ران، درد مزمن یا محدودیت حرکتی شود.

هدف اصلی از درمان، حفظ شکل کروی سر استخوان است تا در آینده از بروز آرتروز جلوگیری شود. پزشک معالج با بررسی عکس‌های رادیولوژی می‌تواند تا حد زیادی آینده مفصل را پیش‌بینی کند.

فعالیت های مجاز و غیر مجاز برای بیماری پرتس

علاوه بر درمان‌های پزشکی، مراقبت صحیح در منزل نقش کلیدی در موفقیت درمان دارد. در اینجا به چند نکته کاربردی اشاره می‌کنیم:

• فعالیت‌های مجاز و غیرمجاز:
  • فعالیت‌های پربرخورد (ممنوع): دویدن، پریدن، فوتبال، بسکتبال و هر ورزشی که با ضربه به مفصل ران همراه باشد، باید کاملاً متوقف شود.
  • فعالیت‌های کم‌برخورد (توصیه شده): شنا بهترین ورزش برای کودکان مبتلا به پرتس است. شنا ضمن تقویت عضلات، هیچ فشاری به مفصل ران وارد نمی‌کند. دوچرخه‌سواری (در سطح صاف) نیز معمولاً گزینه خوبی است.
• مدیریت کودک با بریس یا گچ:
  • پوست: به طور روزانه پوست زیر بریس را از نظر قرمزی یا زخم بررسی کنید.
  • لباس: از لباس‌های گشاد و نخی زیر بریس استفاده کنید.
  • جابجایی: نحوه صحیح استفاده از عصا یا واکر را به کودک آموزش دهید تا فشار از روی پای درگیر برداشته شود.
• تغذیه: اگرچه رژیم غذایی خاصی برای درمان پرتس وجود ندارد، اما اطمینان از دریافت کافی کلسیم و ویتامین D برای سلامت کلی استخوان‌ها مفید است.

درمان گیاهی پرتس در طب سنتی چگونه است؟

در طب سنتی یا گیاه‌درمانی، برخی گیاهان هستند که می‌توانند در درمان بیماری پرتس کمک کنند. اما مهم است که در نظر داشته باشید که تحقیقات علمی در این زمینه محدود است و تأثیر این گیاهان به صورت قطعی ثابت نشده است. همچنین، پیش از هر نوع درمان گیاهی، بهتر است با پزشک خود مشورت کنید تا از تداخل با داروهای دیگر یا عوارض جانبی محتمل مطلع شوید.

بعضی از گیاهانی که در طب سنتی برای درمان بیماری پرتس استفاده می‌شوند عبارتند از:

1. آلوئه ورا: گفته شده است که ژل آلوئه ورا می‌تواند بهبود درد و التهاب بیماری پرتس را تسریع کند. اما نیاز به تحقیقات بیشتر در این زمینه وجود دارد.

2. زنجبیل: زنجبیل خواص ضد التهابی دارد و ممکن است به کاهش التهاب در منطقه سر استخوان ران کمک کند. می‌توانید زنجبیل را به صورت تازه یا به عنوان عصاره مصرف کنید.

3. چای سبز: چای سبز غنی از آنتی‌اکسیدان‌ها است و ممکن است به مقابله با التهاب‌ها کمک کند. پیشنهاد می‌شود در رژیم غذایی خود از چای سبز استفاده کنید.

4. زنجبیل خرد شده و ریشه‌های نعناع: ممکن است بخار و ماساژ با استفاده از زنجبیل خرد شده یا ریشه‌های نعناع به کاهش درد و التهاب کمک کند.

در هر صورت، پیش از استفاده از هرگونه درمان گیاهی، بهتر است با پزشک خود گفتگو کنید و توصیه های او را دنبال کنید.

درمان جراحی بیماری پرتس در کودکان

جراحی معمولاً برای کودکانی توصیه می‌شود که سن بالاتری دارند (معمولاً بالای ۸ سال) یا شکل سر استخوان ران آن‌ها به شدت تغییر کرده است. هدف اصلی از جراحی، “مهار” (Containment) سر نرم شده‌ی استخوان ران در داخل حفره استابولوم است تا در حین بازسازی، شکل کروی خود را حفظ کند. دو نوع جراحی اصلی برای پرتس وجود دارد:

• استئوتومی استخوان ران (Femoral Osteotomy): در این روش جراح، استخوان ران (فمور) را در قسمتی از بالای آن برش داده و زاویه آن را تغییر می‌دهد. سپس قطعات را با استفاده از پیچ و پلاک فلزی در موقعیت جدید ثابت می‌کند. این تغییر زاویه باعث می‌شود که سر استخوان ران به طور کامل در داخل حفره لگن قرار گیرد و تحت فشار مناسب، شکل گردتری به خود بگیرد.
• استئوتومی لگن (Pelvic Osteotomy): در این جراحی، به جای استخوان ران، خود استخوان لگن برش داده می‌شود. جراح با ایجاد یک برش در استخوان لگن، سقف حفره استابولوم را می‌چرخاند تا پوشش بهتری برای سر استخوان ران ایجاد کند. این کار نیز به مهار سر استخوان کمک شایانی می‌کند.
• تنوتومی (Tenotomy): این یک جراحی ساده‌تر است که گاهی به تنهایی یا همراه با استئوتومی انجام می‌شود. در این روش، جراح تاندون عضله نزدیک‌کننده ران (اداکتور) را که به دلیل اسپاسم و کوتاهی، پا را به سمت داخل می‌کشد، برش می‌دهد. این کار به افزایش دامنه حرکتی پا به سمت خارج کمک کرده و فشار را از روی مفصل برمی‌دارد.

پس از جراحی، کودک معمولاً برای مدتی (حدود ۶ تا ۸ هفته) باید از گچ یا بریس و عصا استفاده کند تا استخوان‌ها در موقعیت جدید جوش بخورند. فیزیوتراپی پس از جراحی برای بازیابی دامنه حرکتی و قدرت عضلات ضروری است.

تاثیر ورزش برای بیماری پرتس

ورزش و تمرین فیزیکی منظم می‌توانند در مدیریت بیماری پرتس موثر باشند. تحقیقات نشان داده است که تمرینات منظم و فعالیت بدنی می‌توانند عوارض بیماری را کاهش دهند و بهبود در حالت عمومی بیماران مربوط به پرتس ایجاد کنند. اما قبل از شروع هرگونه برنامه تمرینی، همواره بهتر است با پزشک خود مشورت کنید تا برنامه مناسبی برای شما تعیین شود.

تمرینات فیزیکی برای بیماری پرتس معمولاً شامل موارد زیر می‌شود:

1. تمرینات استراحتی و انعطاف‌پذیری:

این تمرینات شامل تمدید و انعطاف ستون فقرات، ران، پاها و مفصل‌ها است. که به کاهش محدودیت حرکت ایجاد شده توسط بیماری پرتس کمک می‌کنند.

2. تمرینات تقویتی:

شامل تمریناتی است که منجر به تقویت عضلاتی می‌شوند. تقویت عضلات ران و پاها می‌تواند به پشتیبانی بهتر از استخوان‌ها و مفاصل کمک کند و از سستی و آسیب دیدگی در این مناطق جلوگیری کند.

3. تمرینات هماهنگی و تعادل:

این تمرینات برای بهبود تعادل بدن و هماهنگی حرکات بسیار مهم هستند. آنها می‌توانند خطر افتادن و آسیب دیدن را کاهش داده و ایمنی بیشتری را فراهم کنند.

4. تمرینات هوازی:

تمرینات هوازی مثل پیاده روی، دوچرخه سواری یا شنا می‌توانند به افزایش قدرت قلب و عروق کمک کنند و عوارضی همچون خستگی و سردرد کاهش دهند.

مهم است که تمرینات را با توجه به شدت و مرحله بیماری انجام دهید و در صورت نیاز، با متخصص فیزیوتراپی یا پزشک فیزیکی مشورت کنید. همچنین، به خود استراحت کافی و عدم افزایش ناگهانی در سطح فعالیت‌های ورزشی نیز توجه کنید.

امیدواریم که این مطلب برای شما مفید بوده باشد، در صورت داشتن هرگونه سوال در این زمینه در بخش نظرات برای ما بیان کنید.

پاسخ به سوالات متداول درباره بیماری پرتس

آیا بیماری پرتس ارثی است؟

اگرچه در برخی خانواده‌ها بیشتر دیده می‌شود، اما یک بیماری ارثی مستقیم محسوب نمی‌شود. استعداد ژنتیکی ممکن است یکی از عوامل دخیل باشد.

آیا فرزند من بخاطر بیماری پرتس برای همیشه لنگ خواهد زد؟

خیر. لنگیدن یکی از علائم اصلی بیماری است و با پیشرفت درمان و بهبودی، به تدریج از بین می‌رود. هدف درمان بازگشت به راه رفتن طبیعی و بدون درد است.

دوره درمان بیماری پرتس چقدر طول می‌کشد؟

کل فرایند بیماری (از تخریب تا بازسازی کامل) معمولاً بین ۱۸ ماه تا ۳ سال طول می‌کشد.

آیا  عارضه پرتس به پای دیگر هم سرایت می‌کند؟

در حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد موارد، بیماری پرتس هر دو لگن را درگیر می‌کند، اما معمولاً این اتفاق همزمان رخ نمی‌دهد.