آیا می توان از انحراف ستون فقرات در کودکان جلوگیری کرد؟

یکی از سوالاتی که بسیار از ما پرسیده می شود این است که جلوگیری از انحراف ستون فقرات در کودکان ممکن است؟ در خصوص این سوال باید بیان کنیم که بهترین راه حل برای جلوگیری از این عارضه این است که  در مراحل اولیه برای درمان اقدام کنید تا میزان منحی شدید تر نشود.

در این مطلب از سایت کلینیک ارتوپدی فراز قصد داریم تا در خصوص جلوگیری از انحراف ستون فقرات در کودکان و جزئیات مربوط به آن صحبت کنیم؛ بنابراین توصیه می کنیم حتما تا انتها این مطلب همراه ما باشید.

اسکولیوز چیست؟

اسکولیوز انحراف از انحنای طبیعی ستون فقرات است. این عارضه بیشتر قبل از بلوغ و در طول جهش سریع رشد تشخیص داده می شود و معمولاً هیچ علت قابل شناسایی به جز کسانی که در خانواده خود به طور ارقی این بیماری را دارند وجود ندارد.

اکثر بیماران اسکولیوز یک مورد خفیف دارند، یعنی درجه انحنای کمتر از 25 درجه، اما اسکولیوز برخی از کودکان با رشد آنها پیشرفت می کند و مشکل می تواند آنقدر شدید شود که توانایی ریه های آن ها مختل شود و باید از روش های درمان انحراف ستون فقرات استفاده کرد.

علائم اسکولیوز

کودکان مبتلا به اسکولیوز ممکن است متوجه ناهمواری در شانه ‌ها یا باسن، چین‌ های نامتقارن پوستی یا عدم مرکزیت سرشان شوند. لباس ها ممکن است آن طور که باید مناسب نباشند و به طور ناموزون روی بدن آویزان شوند.

به طور کل علائم و نشانه های اسکولیوز ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• شانه ها یا باسن ناهموار با یکی بالاتر از دیگری
• کمر ناهموار یا ظاهر یک پا بلندتر از پای دیگر
• راه رفتن غیر طبیعی، از جمله تغییرات با راه رفتن
• انحنای جانبی ستون فقرات که به یک طرف خم می شود
• کاهش دامنه حرکتی ستون فقرات
• دشواری در تنفس
• داشتن یک تیغه شانه که برجسته تر از دیگری به نظر می رسد.

دنبال دکتر خوب برای مشکل فرزندتان هستید؟

مشکلات فرزند شما در کلینیک فراز با جدیدترین روش ها قابل درمان است. این مجموعه با بهترین متخصصان ارتوپدی و اطفال و ارتوپد فنی اولویت با درمان غیر جراحی است.

فرزندان بزرگ می شوند! از شما می پرسند!

همین حالا نوبت بگیر! فردا دیره!

دریافت نوبت

دکتر ارتوپد کودکان

راه های پیشگیری از انحراف ستون فقرات در کودکان

متاسفانه، در حال حاضر هیچ راه شناخته شده ای برای پیشگیری قطعی از اسکولیوز (انحراف ستون فقرات) در کودکان وجود ندارد. علت اصلی اکثر موارد اسکولیوز ناشناخته است (به آن اسکولیوز ایدیوپاتیک گفته می شود).

با این حال، اقداماتی وجود دارد که می توانید برای حفظ سلامت کلی ستون فقرات فرزندتان انجام دهید و تا حدی جلوی اسکولیوز را بگیرید و همچنین در صورت بروز اسکولیوز، آن را زود تشخیص دهید و مدیریت کنید. این اقدامات عبارتند از:

انجام معاینات منظم برای انحراف ستون فقرات کودکان

معاینات برای تشخیص اسکولیوز در اصل توسط پزشک انجام می‌شود اما توجه والدین نیز از اهمیت زیادی برخوردار است که در ادامه روند هر دو را توضیح می‌دهیم:

معاینات دوره ای پزشک: اطمینان حاصل کنید که فرزندتان معاینات دوره ای منظم با پزشک خود دارد. پزشک معمولاً در این معاینات ستون فقرات کودک را از نظر هرگونه علائم انحراف بررسی می کند. تشخیص زودهنگام می تواند به مدیریت بهتر وضعیت کمک کند.
توجه والدین: والدین نیز می توانند به طور منظم وضعیت بدن فرزند خود را زیر نظر داشته باشند. به دنبال علائمی مانند شانه های ناهموار، برجستگی یک طرف قفسه سینه، یا کمر نامتقارن باشید. اگر متوجه هرگونه ناهنجاری شدید، فوراً با پزشک مشورت کنید.

حفظ وضعیت بدنی مناسب برای پیشگیری از اسکولیوز کودکان

آموزش وضعیت صحیح نشستن و ایستادن: به فرزندتان آموزش دهید که چگونه به درستی بنشیند (با کمر صاف و تکیه داده شده به پشتی صندلی) و بایستد (با شانه های عقب و سر بالا).
رعایت ارگونومی: محیط نشستن و کار فرزندتان را بهینه کنید. ارتفاع میز و صندلی باید مناسب باشد و هنگام استفاده از رایانه یا مطالعه، وضعیت بدنی صحیح حفظ شود.
اجتناب از حمل کیف سنگین: اگر فرزندتان به مدرسه می رود، مطمئن شوید که کیف او خیلی سنگین نیست و وزن آن به طور مساوی روی هر دو شانه توزیع می شود. استفاده از کوله پشتی با بندهای پهن و قابل تنظیم توصیه می شود. شایان ذکر است هیچ مدرکی مبنی بر اینکه وضعیت بدنی نامناسب یا حمل کیف سنگین باعث ایجاد اسکولیوز می شود، وجود ندارد. با این حال، حفظ وضعیت بدنی خوب و اجتناب از حمل بار سنگین می تواند به سلامت کلی ستون فقرات کمک کند.

نحوه پیشگیری از اسکولیوز کودکان از زبان دکتر ارتوپدی

در این بخش یک ویدیو برایتان آماده کرده‌ایم که توسط یکی از پزشکان کلینیک ارتوپدی فراز توضیح داده می‌شود که چه راهکار هایی وجود دارد که از مبتلا شدن به اسکولیوز یا همان انحراف ستون فقرات کودکتان جلوگیری کنید:

انجام ورزش های پیشگیری از انحراف ستون فقرات کودکان

ورزش‌های مخصوص این بیماری از سه بخش کلی تشکیل شده‌اند که در ادامه ورزش‌های مهم پیشگیری از اسکولیوز کودکان را تک به تک مورد بررسی قرار می‌دهیم:

1. ورزش‌های تقویت کننده عضلات مرکزی:

به این دسته ورزش که Core Strengthening Exercises نیز گفته می‌شود عضلات درگیر عضلات مرکزی شامل عضلات شکم، کمر، پهلوها و لگن هستند. این عضلات نقش حیاتی در حفظ ثبات و تراز ستون فقرات دارند. تقویت این عضلات می‌تواند به بهبود وضعیت بدنی و کاهش فشار بر ستون فقرات کمک کند.

پلانک (Plank):

نحوه انجام: به حالت شنا قرار بگیرید، اما به جای کف دست، روی ساعدها تکیه کنید. بدن باید از سر تا پاشنه پا در یک خط مستقیم قرار بگیرد. عضلات شکم را منقبض کنید و از افتادن کمر یا بالا رفتن باسن خودداری کنید.
فواید: تقویت تمام عضلات مرکزی به طور همزمان، بهبود ثبات ستون فقرات.
توصیه‌ها: با نگه داشتن وضعیت برای 20-30 ثانیه شروع کنید و به تدریج زمان را افزایش دهید. 2-3 بار تکرار کنید.

کرانچ (Crunch):

نحوه انجام: به پشت دراز بکشید، زانوها را خم کنید و کف پاها را روی زمین قرار دهید. دست‌ها را پشت سر یا روی سینه قرار دهید. با منقبض کردن عضلات شکم، شانه ها را از زمین بلند کنید. کمر باید روی زمین بماند.
فواید: تقویت عضلات بالایی شکم.
توصیه‌ها: 10-15 بار تکرار کنید، 2-3 ست انجام دهید.

پل زدن (Glute Bridge):

نحوه انجام: به پشت دراز بکشید، زانوها را خم کنید و کف پاها را روی زمین قرار دهید. دست‌ها را در کنار بدن روی زمین بگذارید. با منقبض کردن عضلات باسن، لگن را از زمین بلند کنید تا بدن از شانه ها تا زانو در یک خط مستقیم قرار بگیرد.
فواید: تقویت عضلات باسن و همسترینگ، که به ثبات لگن و کمر کمک می‌کنند.
توصیه‌ها: 10-15 بار تکرار کنید، 2-3 ست انجام دهید.

حرکت پرنده-سگ (Bird-Dog):

نحوه انجام: روی دست‌ها و زانوها قرار بگیرید (حالت چهار دست و پا). کمر باید صاف باشد. به طور همزمان، یک دست را به جلو و پای مخالف را به عقب دراز کنید، بدون اینکه تعادل خود را از دست بدهید یا کمرتان قوس پیدا کند. چند ثانیه نگه دارید و سپس به حالت اولیه برگردید. با دست و پای دیگر تکرار کنید.
فواید: تقویت عضلات مرکزی و بهبود تعادل و هماهنگی.
توصیه‌ها: 8-12 بار برای هر طرف تکرار کنید، 2-3 ست انجام دهید.

2. ورزش‌های انعطاف پذیری:

حفظ انعطاف پذیری عضلات اطراف ستون فقرات یا همان (Flexibility Exercises) می‌تواند به کاهش تنش و بهبود دامنه حرکتی کمک کند.

کشش گربه-گاو (Cat-Cow Stretch):

نحوه انجام: روی دست‌ها و زانوها قرار بگیرید. در حرکت گربه، کمر را به سمت بالا قوس دهید و سر را به سمت پایین بیاورید. در حرکت گاو، کمر را به سمت پایین قوس دهید و سر را به سمت بالا ببرید.
فواید: افزایش انعطاف پذیری ستون فقرات و عضلات شکم و کمر.
توصیه‌ها: 5-10 بار به آرامی تکرار کنید.

کشش زانو به سینه (Knee-to-Chest Stretch):

نحوه انجام: به پشت دراز بکشید. یک زانو را با دست‌ها بگیرید و به سمت سینه بکشید تا در ناحیه کمر احساس کشش کنید. چند ثانیه نگه دارید و سپس پا را عوض کنید.
فواید: کشش عضلات پایین کمر و باسن.
توصیه‌ها: برای هر پا 15-30 ثانیه نگه دارید، 2-3 بار تکرار کنید.

چرخش کمر در حالت خوابیده (Supine Spinal Twist):

نحوه انجام: به پشت دراز بکشید و دست‌ها را به طرفین باز کنید. زانوها را خم کنید و هر دو زانو را به آرامی به یک طرف بچرخانید تا در ناحیه کمر و پهلو احساس کشش کنید. شانه ها باید روی زمین بمانند. چند ثانیه نگه دارید و سپس به طرف دیگر بچرخید.
فواید: افزایش انعطاف پذیری ستون فقرات و عضلات پهلو.
توصیه‌ها: برای هر طرف 15-30 ثانیه نگه دارید، 2-3 بار تکرار کنید.

3.ورزش‌های متقارن:

ورزش‌هایی که به طور یکسان از هر دو طرف بدن استفاده می‌کنند (که به اصطلاح Symmetrical Exercises گفته می‌شوند)، می‌توانند به حفظ تعادل عضلانی کمک کنند.

شنا:

فواید: یک ورزش تمام بدن است که فشار کمی روی ستون فقرات وارد می‌کند و به تقویت عضلات کمر و شانه ها به طور متقارن کمک می‌کند. سبک کرال پشت به طور خاص برای حفظ راستای ستون فقرات مفید است.
توصیه‌ها: به طور منظم و با تکنیک صحیح شنا کنید.

پیاده روی:

فواید: یک ورزش کم فشار است که به تقویت عضلات پا و کمر کمک می‌کند و می‌تواند به حفظ وضعیت بدنی خوب کمک کند.
توصیه‌ها: به طور منظم و با گام‌های متعادل راه بروید.

دوچرخه سواری:

فواید: اگر به درستی انجام شود (با تنظیم مناسب ارتفاع زین و فرمان)، می‌تواند به تقویت عضلات پا و کمر بدون فشار زیاد بر ستون فقرات کمک کند.
توصیه می‌کنیم از دوچرخه با اندازه مناسب استفاده کنید و وضعیت بدنی صحیح را حفظ کنید.

آگاهی از سابقه خانوادگی اسکولیوز

در صورت وجود سابقه خانوادگی اسکولیوز، شرایط فرزند شما با سایر کودکان کمی متفاوت‌تر خواهد بود و باید دقت بیشتری در همه مراحل پیشگیری و تشخیص به کار ببرید. ضروری است که پزشک فرزندتان را از این موضوع مطلع سازید تا در معاینات دوره‌ای توجه ویژه‌ای به وضعیت ستون فقرات او داشته باشد و ممکن است فواصل معاینات را کوتاه‌تر در نظر بگیرد؛ همچنین والدین باید هوشیارتر بوده و به طور منظم نشانه‌های اولیه اسکولیوز نظیر شانه‌های ناهموار، برجستگی یک طرفه قفسه سینه یا پشت، کمر نامتقارن و انحراف در خط گردن یا سر را در فرزند خود بررسی کنند و در صورت مشاهده هرگونه علامت غیرعادی فوراً به پزشک مراجعه نمایند.

مشورت با پزشک در مورد انجام غربالگری تخصصی اسکولیوز، به ویژه در دوران نوجوانی که رشد سریع است، می‌تواند مفید باشد و در صورت لزوم، معاینات دقیق‌تر توسط متخصص ستون فقرات یا انجام تست‌های تصویربرداری در نظر گرفته شود.

آگاهی از دوره‌های افزایش خطر ابتلا، به خصوص در زمان جهش رشد، و حفظ سلامت کلی ستون فقرات از طریق وضعیت بدنی مناسب، فعالیت بدنی منظم و اجتناب از حمل بار سنگین نیز اقدامات حمایتی مهمی هستند، اگرچه پیشگیری قطعی از اسکولیوز ناشی از عوامل ژنتیکی ممکن نیست. در موارد نادر همراهی اسکولیوز با سایر علائم یا بیماری‌های ژنتیکی، مشاوره ژنتیک نیز ممکن است توسط پزشک توصیه گردد. در نهایت، تشخیص زودهنگام از طریق پیگیری منظم با پزشک، کلید اصلی مدیریت اسکولیوز در افراد با سابقه خانوادگی است.

چگونه بیرون زدگی ستون فقرات را تشخیص دهم؟

تشخیص زودهنگام اسکولیوز کلیدی برای جلوگیری از بدشکلی شدید است، بنابراین انجام معاینات مرتب، جزو کارهای واحبی است که باید انجام شود. این معاینه دقیق همچنین می تواند توسط والدین انجام شود که می تواند به تشخیص زودهنگام کمک کند.

اکثر منحنی ها در اوایل نوجوانی شروع به رشد می کنند و از طریق جهش رشد بلوغ بدتر می شوند. یعنی دختران در پایه ششم و هفتم و پسران در پایه هشتم و نهم باید معاینه شوند. به جهت بررسی کودک خود را با نگاه کردن به پشت او در حالی که پیراهن او را بیرون آورده است معاینه کنید. علائم رایجی که باید به دنبال آنها باشید عبارتند از:

• شانه های ناهموار (یک شانه بالاتر از دیگری)
• یک تیغه شانه (کتف) بیشتر از دیگری بیرون زده است
• دور کمر ناهموار (یک لگن در مقایسه با دیگری بیرون می‌آید)
• از کودک خود بخواهید به جلو خم شود و انگشتان پاهایش را لمس کند و ببیند آیا یک طرف دنده هایش بالاتر از طرف دیگر است یا خیر.

اما معاینه توسط پزشک به چه صورت است؟

فوق تخصص ارتوپد کودکان معمولاً با نگاه کردن به وضعیت بدن کودک می‌تواند تشخیص دهد که آیا اسکولیوز دارد یا خیر، اما تشخیص از طریق موارد زیر تأیید می‌شود:

• یک معاینه فیزیکی
• یک معاینه عصبی
• اشعه ایکس
• انحنای بیش از 10 درجه تایید کننده اسکولیوز است.

برای انحناهای کمتر از 20 درجه یا اگر رشد بیمار تمام شده باشد، درمان معمولاً فقط شامل مشاهده است و ممکن است برای اطمینان از عدم پیشرفت انحنای ستون فقرات، اشعه ایکس به صورت دوره ای گرفته شود.

گزینه های درمانی برای اسکولیوز کودکان

اکثر کودکان مبتلا به اسکولیوز خفیف به هیچ درمانی نیاز ندارند، فقط به نظارت دوره ای نیاز دارند. اگر درجه انحنای ستون فقرات آنها 25+ درجه باشد (اسکولیوز متوسط) و کودک هنوز در حال رشد است، بریس های پیشرفته ممکن است برای متوقف کردن پیشرفت اسکولیوز مفید باشد که برای 75 درصد بیماران موثر است. البته بریس اسکولیوز را درمان نمی کند، اما معمولا به جلوگیری از پیشرفت این بیماری کمک می کند.

همانطور که قبلا ذکر شد، اکثر موارد اسکولیوز خفیف هستند و نیازی به درمان ندارند. با این حال، اگر منحنی بیشتر از 25 درجه شود، معمولاً مهاربندی توصیه می شود. نشان داده شده است که بریس در جلوگیری از پیشرفت اسکولیوز بسیار موثر است، بنابراین از جراحی جلوگیری می کند. جراحی معمولاً تنها زمانی پیشنهاد داده می شود که منحنی شدید باشد (بیشتر از 50 درجه در بیشتر موارد).

نمونه هایی از درمان های اسکولیوز عبارتند از:

مهاربندی پیشرفته: رایج ترین درمان غیرجراحی برای اسکولیوز بریس است که باید برای مدت زمان معینی در روز استفاده شود تا پیشرفت انحنای ستون فقرات متوقف شود. این معمولا برای کودکان مبتلا به اسکولیوز متوسط ​​که هنوز در حال رشد هستند، اختصاص دارد.

میله های MAGEC و سایر میله های رشد: کودکانی با انحنای متوسط ​​یا شدید که به طور کامل رشد نکرده اند، ممکن است کاندیدایی برای میله های رشد باشند که می توانند در طول زمان و با رشد کودک تنظیم شوند.

 بیمارانی که اسکولیوز آنها شدید است و انحنای ستون فقرات آنها بیش از 45 درجه است، به دلیل خطر پیشرفت مداوم تا بزرگسالی، کاندیدای درمان جراحی مانند فیوژن ستون فقرات هستند.

این روش جراحی می تواند درجه انحنای ستون فقرات را کاهش دهد و از پیشرفت بیماری جلوگیری کند. فیوژن ستون فقرات رایج‌ترین روش جراحی برای اصلاح اسکولیوز است و شامل تنظیم مجدد استخوان‌ها در تعادل ستون فقرات در هر سه بعد است.

این جراحی ستون فقرات را در این موقعیت متعادل قرار می دهد و استخوان ها با پیچ و میله تثبیت می شوند تا از هر گونه پیشرفت در آینده به بزرگسالی جلوگیری شود. اگر اسکولیوز کودک به سرعت در حال پیشرفت باشد، جراحان می توانند یک میله رشد نصب کنند که طول آن با رشد کودک تنظیم شود.

همچنین بخوانید: کاربرد بریس اسکولیوز برای درمان انحراف ستون فقرات

چگونگی جلوگیری از انحراف ستون فقرات در کودکان

این که چگونه می توان از این عارضه جلوگیری کرد تاکنون مشخص نشده است، به صورت کلی اگر در خانواده شما سابقه این عارضه وجود دارد باید در زمان بچه دارد شدن معاینات مرتب صورت گیرد تا در صورت مشاهده هرگونه علائم اقدامات پیشگیرانه و درمانی لازم انجام شود.

کلام آخر

در آخر اگر بخواهیم یک جمع بندی داشته باشیم، اسکولیوز به عنوان انحراف یا انحنای جانبی ستون فقرات به میزان 10 درجه یا بیشتر تعریف می شود. اکثر موارد خفیف هستند و اسکولیوز بیشتر دختران در سنین نوجوانی را تحت تاثیر قرار می دهد. علت ناشناخته است اما به نظر می رسد چند عاملی است و ژنتیک نقش کلیدی دارد. تشخیص زودهنگام بسیار مهم است، بنابراین بسیار مهم است که در صورت مشاهده علائم در اولین زمان برای درمان اقدام شود.

امیدواریم که این مطلب برای شما مفید بوده باشد و توانسته باشیم سوالات شما را به خوبی پاسخ دهیم، در صورت داشتن هرگونه سوال در این زمینه در بخش نظرات برای ما بیان کنید.