در رفتگی مفصل ران معمولا جزو عارضه های مادرزادی می باشد، به این صورت که کودک در زمان به دنیا آمدن به این آسیب دچار است، اما همیشه این طور نیست و برخی مواقع در طول سال های زندگی به دلیل برخی از آسیب ها این عارضه رخ می دهد. اما مسئله ای که وجود دارد این است که درمان دررفتگی یا دیسپلازی مفصل ران چیست؟
محل اتصال سر استخوان ران با لگن به نام مفصل هیپ شناخته می شود، این مفصل تشکیل شده از دو قسمت می باشد، انتهای بالایی فمور که همانند یک گوی است و درون سکوتی به نام استابولوم قرار می گیرد. ایت مفصل گوی و کاسه ای به ما اجازه می دهد تا بتوانیم پای خود را در جهات مختلف حرکت دهیم و تماس و فشار به صورت متناسب بین سطوح این دو بخش تقسیم می شود.
در صورتی که سوکت هیپ نتواند بخش توپی بالای استخوان را به صورت صحیح پوشش دهد، گفته می شود که فرد به در رفتگی یا دیسپلازی مفصل ران دچار شده است.
اما علت ها و علائم این آسیب چیست و از همه مهم تر درمان دررفتگی یا دیسپلازی مفصل ران به چه صورت است؟ در این مطلب از سایت کلینیک ارتوپدی فراز قصد داریم تا به طور کامل در خصوص این آسیب و جزئیات مربوط به آن صحبت کنیم؛ بنابراین اگر شما یا یکی از اطرافیانتان به این آسیب دچار شده اید توصیه می کنیم حتما تا انتها این مطلب همراه ما باشید.
علل دررفتگی مادرزادی لگن
همان طور که بیان کردیم در اکثریت مواقع در رفتگی مفصل ران مربوط به مشکلات مادرزادی می باشد، اما چرا کودکان با این آسیب به دنیا می آیند؟ موارد دیسپلازی ناشی از تکامل ناکافی مفصل ران معمولا در خانواده ها وجود دارد. این بیماری می تواند هر دو مفصل ران یا یکی را به طور جداگانه درگیر کند. طی تحقیقات صورت گرفته مفصل ران چپ بیشتر درگیر می شود و در موارد زیر بیشتر دیده می شود:
- در میان دختران شایع تر از پسران است
- فرزند اول خانواه بیشتر در معرض مبتلا است
- کودکانی که در وضعیت بریچ به دنیا می آیند (به خصوص حالتی که پاها بالا و در کنار شانه می باشد)، به همین دلیل آکادمی متخصصین اطفال اکنون توصیه می کنند که تمام نوزادان دختر در وضعیت بریچ با سونوگرافی برای دیسپلازی غربالگری شوند.
- در صورتی که سابقه ابتلا به دیسپلازی مادرزادی مفصل ران در خواهر، برادر یا والدین وجود داشته باشد
- الیگوهیدروآمنیوس (سطح پایین مایع آمنیوتیک)
موارد اشاره شده از بارز ترین دلایلی هستند که موجب می شوند کودک در زمان به دنیا آمدن به در رفتگی مفصل ران دچار باشد که با استفاده از بریس پاولیک هارنس قابل درمان است. همچنین بریس اسکاتیش رایت نیز در این درمان کاربرد دارد که در صورت تمایل میتوانید محتوای آن را بررسی کنید.
انواع دررفتگی مفصل ران: خلفی و قدامی
دررفتگی مفصل ران تنها یک نوع ندارد و شناخت انواع آن به درک بهتر علائم و روش درمان کمک میکند. به طور کلی، این عارضه به دو دسته اصلی تقسیم میشود:
- دررفتگی خلفی (Posterior Dislocation): این نوع، شایعترین حالت است و بیش از ۹۰٪ موارد را شامل میشود. در این وضعیت، سر استخوان ران (فمور) از حفره خود به سمت عقب خارج میشود. این اتفاق معمولاً در تصادفات رانندگی رخ میدهد، زمانی که زانوی خم شده با داشبورد برخورد میکند و نیرو به سمت عقب به مفصل ران منتقل میشود. در این حالت، پای آسیبدیده معمولاً کوتاهتر به نظر رسیده و به سمت داخل چرخیده است.
- دررفتگی قدامی (Anterior Dislocation): این نوع بسیار نادرتر است و زمانی اتفاق میافتد که پا به شدت به سمت خارج بچرخد و از بدن دور شود. در این حالت، سر استخوان ران به سمت جلو از حفره استابولوم خارج میشود و پا در وضعیتی قرار میگیرد که به سمت خارج چرخیده است.
دررفتگی تروماتیک (ناشی از ضربه) مفصل ران در بزرگسالان
در حالی که دررفتگی مادرزادی در نوزادان شایع است، در بزرگسالان این عارضه تقریباً همیشه نتیجه یک ضربه یا آسیب بسیار شدید (تروما) است. مفصل ران به دلیل ساختار استخوانی قوی و عضلات قدرتمندی که آن را احاطه کردهاند، بسیار پایدار است و برای دررفتگی آن به نیروی زیادی نیاز است. این وضعیت یک اورژانس پزشکی محسوب شده و نیازمند اقدام فوری است.
شایعترین علل دررفتگی تروماتیک عبارتاند از:
- تصادفات وسایل نقلیه (شایعترین علت)
- سقوط از ارتفاع زیاد
- آسیبهای ورزشی شدید در ورزشهای پربرخورد.
جدول مقایسه دررفتگی مادرزادی و تروماتیک مفصل ران
برای درک بهتر تفاوتهای کلیدی بین دررفتگی مادرزادی (که بیشتر در نوزادان دیده میشود) و دررفتگی ناشی از ضربه (که در بزرگسالان رخ میدهد)، میتوانید به جدول زیر مراجعه کنید:
| ویژگی | دررفتگی مادرزادی (دیسپلازی) | دررفتگی تروماتیک (ناشی از ضربه) |
|---|---|---|
| سن شایع | نوزادان و کودکان خردسال | جوانان و بزرگسالان فعال |
| علت اصلی | تکامل ناقص مفصل ران در دوره جنینی | ضربه با انرژی بالا (مانند تصادف یا سقوط) |
| علائم کلیدی | صدای کلیک در مفصل، عدم تقارن چینهای پوستی ران، محدودیت حرکت پا | درد بسیار شدید و ناگهانی، ناتوانی در حرکت، تغییر شکل ظاهری پا |
| فوریت درمان | نیاز به تشخیص و درمان زودهنگام دارد اما اورژانسی نیست. | یک اورژانس پزشکی است و نیاز به جااندازی فوری (زیر ۶ ساعت) دارد. |
| خط اول درمان | استفاده از بریس (مانند پاولیک هارنس) یا گچگیری | جااندازی بسته تحت بیهوشی |
| عوارض اصلی در صورت عدم درمان | لنگیدن دائمی، آرتروز زودرس در جوانی، درد مزمن | سیاه شدن سر استخوان ران، آسیب عصب سیاتیک، آرتروز شدید |
علائم در رفتگی مفصل ران
اما در خصوص علائم باید توجه داشته باشید که علائم و نشانه های دررفتگی مفصل ران در گروه های سنی مختلف متفاوت است، در نوزان به این صورت است که امکان دارد یکی از پاها بلند تر از پای دیگر باشد.
در سنی که کودک راه رفتن را شروع می کند، ممکن است متوجه لنگیدن کودک در حین راه رفتن باشید و یا در زمان تعویض پوشک احساس کنید که یکی از لگن ها انعطاف کمتری نسبت به دیگری دارد.
اما در نوجوانان و سنین بالاتر این موضوع می تواند عوارض جدی تری همراه داشته باشید که شامل آرتروز یا پارگی لابروم لگن می باشد. این عوارض ممکن است خودشان را با درد فعالیتی در کشاله ران نشان دهند. احساس بیثباتی، لغزش و شلی در مفصل ران، یکی دیگر از علائم دیسپلازی مفصل ران در این سنین است. در صورتی که شما هر یک از این علائم را احساس کردید لازم است که در اسرع وقت نزد پزشک متخصص مراجعه کنید.
خدمات درمانی که توسط کلینیک ارتوپد فنی فراز ارائه می شود، از بهترین روش های علمی و به روز دنیا به صورت غیر جراحی به بیماران توسط متخصصانی با تخصص و تجربه بالا عرضه می شود. ما در کلینیک خود با روش هایی پیشرفته قادر به ساخت انواع ارتز های مخصوص مشکلات و عارضه های شما هستیم.
عوارض در رفتگی لگن چیست؟
متاسفانه برخی از افراد علی رغم این که می دانند به این آسیب دچار هستند بازهم توجه ای ندارد و اقدامی برای درمان انجام نمی دهند، در صورتی که عوارض جدی برای این عارضه وجود دارد و نیاز به درمان سریع دارد.
در طی گذشت زمان، غضروف پوشاننده سوکت استخوان لگن که لبروم نام دارد، آسیب می بیند و به این آسیب پارگی لبورم گفته می شود. با از بین رفتن غضروف، استخوانها را روی هم می لغزند. همچنین به دلیل فشار تماس بالاتر روی سطح کوچک تر سوکت، احتمال ابتلا به آرتروز در این دسته از بیماران بیشتر می شود.
در صورتی که این بیماری درمان نشود، می تواند عوارض مزمن و دردناکی همراه داشته باشید که عبارت است از:
پارگی لبروم لگن: آسیب به غضروفی که حفره مفصل ران را می پوشاند.
استئوآرتریت: آسیب غضروفی که باعث درد و سفتی مفصل ران می شود.
دررفتگی مفصل ران: لغزیدن استخوان ها از جای خود، که میتوان باعث اشکال در راه رفتن و درد شود.
شلی و ناپایداری مفصل ران: شلی در مفصل که باعث درد و ضعف می شود.
فرآیند تشخیص دقیق دررفتگی مفصل ران
تشخیص سریع و دقیق برای جلوگیری از عوارض جبرانناپذیر ضروری است. پزشک متخصص ارتوپدی از روشهای زیر برای تأیید تشخیص استفاده میکند:
- معاینه فیزیکی: بررسی درد شدید، ناتوانی در حرکت دادن پا و وضعیت غیرطبیعی قرارگیری آن.
- بررسی عروق و اعصاب: چک کردن نبض پا و بررسی حس و قدرت حرکتی انگشتان برای اطمینان از عدم آسیب به عصب سیاتیک یا شریانهای اصلی.
- تصویربرداری با اشعه ایکس (X-ray): اصلیترین ابزار تشخیصی برای مشاهده خروج سر استخوان از حفره و بررسی شکستگیهای احتمالی.
- سیتی اسکن (CT Scan): معمولاً پس از جااندازی درخواست میشود تا شکستگیهای کوچک یا قطعات استخوانی آزاد شده در داخل مفصل با دقت بالا بررسی شوند.
روش های درمان دیسپلازی مفصل ران
درمانی که برای این عارضه انتخاب می شود وابسته به سن و میزان آسیب وارد شده به بیمار متفاوت است، برای نوزادانی که به طور مادرزادی به این آسیب دچار هستند اغلب از بریس نرم استفاده می شود.
روشهای درمان غیرجراحی دررفتگی لگن (به خصوص برای بزرگسالان)
هدف اصلی در درمان دررفتگی تروماتیک، بازگرداندن هرچه سریعتر مفصل به جای خود برای کاهش آسیب به عروق و اعصاب است.
- جااندازی بسته (Closed Reduction): خط اول درمان که تحت بیهوشی انجام میشود. پزشک با اعمال مانورهای خاص، سر استخوان ران را به داخل حفره بازمیگرداند. این کار باید در سریعترین زمان ممکن (ترجیحاً در کمتر از ۶ ساعت پس از آسیب) انجام شود.
- دارو درمانی: استفاده از داروهای ضدالتهاب و مسکنها برای کنترل درد و التهاب پس از جااندازی.
- بریس: یکی از بارز ترین بریس های استفاده شده پاولیک هارنس از ارتز اندام تحتانی است که برای در رفتگی مفصل ران در نوزادان به کار می رود. با استفاده از این وسیله سر استخوان ران محکم در جای طبیعی خود قرار می گیرد، این بریس به طور مداوم برای چندین ماه استفاده می شود تا سرانجام سوکت استخوان لگن شکل مناسب پیدا کند.
- گچ گیری: با این حال این روش درمانی تنها در نوزادان کمتر از 6 ماه استفاده می شود، برای نوزادانی که بیشتر از 6 ماه دارند، اغلب از روش گچ گیری استفاده می شود. در این روش در ابتدا استخوان ران در محل طبیعی خود محکم می شود و پس از بدن کودک برای چند ماه کچ گرفته می شود.
توانبخشی، فیزیوتراپی و ورزشهای پس از درمان دررفتگی
دوره بهبودی پس از درمان نقشی حیاتی در بازگشت به عملکرد طبیعی دارد. توانبخشی با هدف بازیابی دامنه حرکتی، تقویت عضلات و جلوگیری از دررفتگی مجدد انجام میشود.
- استفاده از وسایل کمکی: بیمار معمولاً برای چند هفته باید از عصا یا واکر استفاده کند و از وزنگذاری کامل روی پای آسیبدیده خودداری نماید.
- نقش فیزیوتراپی: متخصص فیزیوتراپی برنامهای منظم شامل تمرینات کششی و تقویتی برای عضلات اطراف لگن و ران (مانند عضلات سرینی و چهارسر) طراحی میکند.
- بازگشت تدریجی به فعالیت: بازگشت به فعالیتهای روزمره و ورزشی باید به صورت تدریجی و تحت نظر پزشک و فیزیوتراپیست باشد.
جراحی
رایج ترین جراحی که برای درمان دیسپلازی هیپ انجام می شود ریداکشن نام دارد، این جراحی به دو روش قابل انجام است:
- جااندازی بسته: برای انجام این جراحی سر استخوان ران بدون ایجاد برش بزرگ در حفره مفصل قرار می گیرد.
- جااندازی باز: در طی این جراحی، در ابتدا برشی در کشاله ران ایجاد می شود، پس از آن جراح می تواند سر استخوان ران را در حفره لگن قرار دهد.
این جراحی با بیهوشی عمومی قابل انجام است، اما ممکن است در برخی شرایط پس از جراحی به اسفاده از گچ نیاز باشد. معمولا لگن جراحی شده پس از گذشت 6 ماه مجدد مورد بررسی قرار می گیرد تا از پایداری و بهبودی پس از آن اطمینان پیدا شود.
شایان ذکر است اگر دچار حادثهای شدهاید که احتمال میدهید علاوه بر زانو، شانهتان هم دچار در رفتگی شده است بهتر است محتوای مربوط به دررفتگی مکرر شانه را مطالعه کنید.
نحوه پیشگیری از دررفتگی مفصل ران
اگرچه پیشگیری از تمام حوادث ممکن نیست، اما با رعایت برخی نکات میتوان ریسک دررفتگی مفصل ران را به میزان قابل توجهی کاهش داد:
- بستن کمربند ایمنی: همیشه هنگام رانندگی یا سرنشینی در اتومبیل از کمربند ایمنی استفاده کنید. این کار ساده، اصلیترین راه پیشگیری از دررفتگی خلفی ناشی از تصادف است.
- رعایت نکات ایمنی در محیط کار و ورزش: استفاده از تجهیزات ایمنی استاندارد در مشاغل پرخطر (مانند کار در ارتفاع) و ورزشهای پربرخورد میتواند از آسیبهای شدید جلوگیری کند.
- پیشگیری از پوکی استخوان: داشتن استخوانهای قوی، خطر شکستگیهای همراه با دررفتگی را کاهش میدهد. مصرف کلسیم و ویتامین D کافی و ورزش منظم به حفظ سلامت استخوانها کمک میکند.
- غربالگری نوزادان: برای پیشگیری از عوارض دررفتگی مادرزادی، معاینات منظم نوزاد توسط متخصص اطفال اهمیت فوقالعادهای دارد تا در صورت وجود هرگونه مشکل، درمان در همان هفتههای ابتدایی آغاز شود.
جمع بندی
در رفتگی مفصل ران جزو عارضه هایی می باشد که در اکثریت مواقع مادرزادی است، اما اگر چنین نباشد ممکن است به دلیل ضربه یا آسیب شدید به لگن ایجاد شود. درمان دررفتگی یا دیسپلازی مفصل ران وابسته به سن کودک متفاوت است. برای بزرگسالان که جراحی لازم است، اما در کودکان وابسته به زمان تشخیص و سن آن ها، متخصص ارتوپد کودک از بریس، گچ گیری و جراحی استفاده می کند.
امیدواریم که این مقاله برای شما مفید بوده باشد و توانسته باشیم شما را به خوبی با درمان دررفتگی یا دیسپلازی مفصل ران و جزئیات مربوط به آن آشنا کنیم. در صورت داشتن هرگونه سوال در این زمینه در بخش نظرات برای ما بیان کنید.