بررسی علت و درمان التهاب استخوان سزاموئید (استخوان کنجدی)

التهاب استخوان سزاموئید یک حالت التهابی است که معمولاً در استخوان‌های طولی اندام‌ها، به ویژه در نوجوان و جوانان رخ می‌دهد. این بیماری معمولاً با درد، تورم و احساس گرمی در ناحیه مبتلا همراه است. علائم دیگر ممکن است شامل خستگی، تب، افتادگی و درد در اثر فشار روی استخوان‌ها باشد.

تشخیص صحیح بر اساس معاینه جسمانی، آزمایشات تصویربرداری مانند ایکس‌ری، اسکن اسکلتی و MRI قرار می‌گیرد. درمان التهاب استخوان سزاموئید شامل داروها، استراحت، فیزیوتراپی و در موارد شدیدتر، جراحی است.

در ادامه این مطلب از سایت کلینیک ارتوپدی فراز به صورت کامل تر و با جزئیات بیشتری در خصوص این بیماری صحبت میکنیم؛ توصیه می کنیم حتما تا انتها همراه ما باشید.

استخوان‌های سزاموئید پا دقیقاً چه هستند و چه می‌کنند؟

شاید برای شما جالب باشد که بدانید همه‌ی استخوان‌های بدن به یکدیگر متصل نیستند. استخوان‌های سزاموئید (Sesamoids) استخوان‌های کوچکی هستند که به جای اتصال به استخوان دیگر، در داخل تاندون‌ها قرار گرفته‌اند. معروف‌ترین استخوان سزاموئید در بدن، کشکک زانو است.

در کف پا، دقیقاً زیر مفصل انگشت شست، دو استخوان سزاموئید کوچک (تقریباً به اندازه یک نخود) قرار دارند. این دو استخوان نقش حیاتی در سلامت و عملکرد پا ایفا می‌کنند:

• جذب ضربه: آن‌ها مانند کمک‌فنر عمل کرده و فشارهای وارده به سینه پا هنگام راه رفتن و دویدن را جذب می‌کنند.
• کاهش اصطکاک: با قرار گرفتن در تاندون، به آن اجازه می‌دهند تا به نرمی روی مفصل حرکت کند (مانند یک قرقره).
• افزایش نیرو: به تاندون‌ها کمک می‌کنند تا نیروی بیشتری را برای خم کردن انگشت شست (عملیات “هل دادن” زمین هنگام راه رفتن) منتقل کنند.

دلایل التهاب استخوان کنجدی چیست؟

التهاب استخوان سزاموئید (کنجدی) یک وضعیت در پا است که می‌تواند به مشکلات و خطرناکی منجر شود. برخی از دلایل احتمالی التهاب سزاموئید عبارتند از:

1. عفونت:

عفونت‌های باکتریایی یا ویروسی می‌توانند به استخوان سزاموئید منتقل شوند و التهاب آن را ایجاد کنند.

2. بیماری‌های خونی:

برخی از بیماری‌های خونی مانند لوسمی، لنفوما و میلوم نیز می‌توانند باعث التهاب سزاموئید شوند.

3. آسیب مستقیم به استخوان سزاموئید:

ضربه، شکستگی استخوان یا آسیب مستقیم به استخوان سزاموئید می‌تواند باعث التهاب آن شود.

4. بیماری‌های التهابی:

برخی از بیماری‌های التهابی مانند آرتریت روماتوئید و لوپوس نیز ممکن است باعث التهاب استخوان سزاموئید شوند.

5. عوامل خارجی:

عوامل خارجی مانند مواد شیمیایی، تابش نوری یا تابش پرتو X نیز ممکن است به التهاب سزاموئید منجر شوند.

به عنوان یک وضعیت جدی، التهاب سزاموئید نیاز به تشخیص دقیق و درمان مناسب دارد تا از پیامدهای جدی‌تر جلوگیری شود. همچنین، پیشگیری از عوامل خطرزا و انجام آزمون‌های منظم می‌تواند به کاهش خطر ابتلا به این وضعیت کمک کند. اگر این بیماری را در کودک خود مشاهده کرده اید توصیه میکنیم نزد متخصص ارتوپد اطفال مراجعه نمایید.

برخی موارد جزئی ریز هم می‌توانند از دلایل استخوان کنجدی هستند:

• استفاده بیش از حد (Overuse): شایع‌ترین علت، وارد کردن فشار مداوم به سینه پا در فعالیت‌های روزمره یا ورزشی است.
• فعالیت‌های ورزشی پرفشار: ورزش‌هایی مانند دویدن (به خصوص روی سطوح سخت)، رقص باله، بسکتبال، تنیس و هر ورزشی که نیاز به پرش زیاد و فشار روی سینه پا دارد.
• کفش نامناسب: پوشیدن مکرر کفش‌های پاشنه بلند، فشار وزن بدن را مستقیماً به سزاموئیدها منتقل می‌کند. همچنین کفش‌هایی با کفی بسیار نازک، کهنه یا فاقد ضربه‌گیر کافی، خطرآفرین هستند.
• ساختار پا: افرادی که دارای قوس کف پای بسیار زیاد (Pes Cavus) هستند، فشار بیشتری را در هنگام راه رفتن به سینه پا وارد می‌کنند و بیشتر در معرض این آسیب قرار دارند.

چه کسانی بیشتر در معرض خطر ابتلا به سزاموئیدیت هستند؟

التهاب استخوان سزاموئید (سزاموئیدیت) معمولاً نتیجه فشار تکراری و بیش از حد است. برخی افراد به دلیل سبک زندگی یا ساختار بدنی، بیشتر در معرض این آسیب قرار دارند:

• ورزشکاران: دوندگان (به خصوص روی سطوح سخت)، رقصندگان (به ویژه باله) و بازیکنان ورزش‌هایی مانند بسکتبال یا تنیس که پرش و تغییر جهت ناگهانی دارند.
• پوشندگان کفش نامناسب: استفاده مکرر از کفش‌های پاشنه بلند، فشار بسیار زیادی را مستقیماً به ناحیه سزاموئیدها وارد می‌کند. کفش‌های با کفی نازک و فاقد ضربه‌گیر نیز همین اثر را دارند.
• افراد با ساختار خاص پا: کسانی که قوس کف پای بسیار زیادی دارند (Pes Cavus) یا دچار صافی کف پا هستند، ممکن است توزیع فشار نامتناسبی در کف پا داشته باشند که سزاموئیدها را تحت فشار قرار می‌دهد.
• شروع فعالیت ناگهانی: افزایش ناگهانی شدت یا مدت زمان ورزش (مثلاً شروع دویدن‌های طولانی بدون آمادگی) می‌تواند باعث التهاب شود.

انواع صدمات استخوان سزاموئید

صدمات سزاموئید می‌توانند به شکل‌ها و انواع مختلفی رخ دهند، که در برخی موارد ممکن است نیاز به مراقبت و درمان خاص داشته باشند. برخی از انواع صدمات استخوان سزاموئید عبارتند از:

1. شکستگی استخوان:

شکستگی سزاموئید می‌تواند ناشی از ضربات، فشار، یا فعالیت های تنشی شدید باشد. این شکستگی ممکن است منجر به آسیب به استخوان سزاموئید و بافت اطراف آن شود.

2. التهاب:

به علت عفونت، آسیب مکانیکی یا بیماری‌های التهابی مختلف، استخوان سزاموئید ممکن است درگیر التهاب شود که می‌تواند به تورم، درد و مشکلات دیگر منجر شود.

3. آسیب دیدگی:

آسیب دیدگی به استخوان سزاموئید ممکن است ناشی از فشار محلی، ضربه یا حرکات نادرست باشد که باعث تخریب یا صدمه به ساختار استخوانی شود.

4. نارسایی استخوان سزاموئید:

در برخی موارد، استخوان سزاموئید ممکن است ناکافی به نظر بیاید و نتواند به طور کامل سلول‌های خونی لازم برای بدن تولید کند که این موضوع نیاز به بررسی دقیق و درمان دارد.

5. سایر صدمات:

عوامل خارجی مانند تابش پرتو، مواد شیمیایی و غیره ممکن است به استخوان سزاموئید صدمه بزنند و موجب تغییراتی در عملکرد آن شوند.

در صورت بروز هر گونه صدمه یا مشکل در سزاموئید، مهم است که به متخصص مراجعه کرده و درمان مناسب را دریافت کنید تا از مشکلات بیشتر جلوگیری شود.

همچنین بخوانید: درمان انحراف شست پا ; علت کج شدن انگشت شست پا

علائم التهاب استخوان سزاموئید

علائم التهاب سزاموئید ممکن است شامل این موارد باشد:

1. درد: درد شدید و مزاحمت‌آور در منطقه سزاموئید که می‌تواند به طول انجام فعالیت‌های روزمره شما افزوده و شدت داشته باشد.

2. تورم: تورم در منطقه سزاموئید به علت التهاب و واکنش بدن در برابر آن است.

3. گرما و قرمزی: منطقه مبتلا به التهاب ممکن است گرم و قرمز شده باشد که نشان از واکنش التهابی بدن می‌باشد.

4. محدودیت حرکت: در صورتی که استخوان سزاموئید همراه با آنفلاماسیون (التهاب) باشد، می‌تواند منجر به محدودیت حرکتی در منطقه مربوطه شود.

5. علائم عمومی: مانند تب، خستگی، لرزش، کاهش وزن غیرمنطقی و افت اشتها نیز ممکن است در برخی موارد همراه با التهاب استخوان سزاموئید دیده شود.

6. درد تدریجی: درد معمولاً به آرامی شروع شده و به مرور زمان در زیر مفصل شست پا (در ناحیه سینه پا) بدتر می‌شود.

7. حساسیت به لمس: ناحیه زیر مفصل شست به شدت به فشار و لمس حساس و دردناک است.

8. مشکل در حرکت شست: خم کردن یا صاف کردن انگشت شست پا (به خصوص خم کردن آن به سمت بالا) ممکن است دردناک باشد.

9. تورم و قرمزی: در برخی موارد، تورم خفیف و قرمزی در محل درد مشاهده می‌شود.

در هر صورت، اگر شما یا کسی اطرافتان علائمی از التهاب استخوان سزاموئید تجربه می‌کنید، مهم است که به پزشک مراجعه کرده و تشخیص دقیق و درمان مناسب را دریافت کنید تا از پیشرفت و تبعات جدی‌تر جلوگیری شود.

تشخیص التهاب استخوان سزاموئید

تشخیص التهاب استخوان کنجدی ممکن است از طریق ترکیبی از تاریخچه پزشکی، بررسی جسمانی، آزمایشات تشخیصی و تصویربرداری انجام شود. برخی از روش‌های مورد استفاده برای تشخیص التهاب استخوان سزاموئید عبارتند از:

1. تاریخچه پزشکی:

پزشک به شما سوالاتی درباره علائم، دوره و شدت دردها، علل احتمالی و نوع فعالیت‌هایی که ممکن است منجر به التهاب استخوان سزاموئید شود، می‌پرسد.

2. بررسی جسمانی:

پزشک ممکن است از بررسی جسمانی برای بررسی تورم، گرما، قرمزی و حساسیت در منطقه مشکوک به التهاب استخوان سزاموئید استفاده کند.

3. آزمایشات خون:

آزمایشات خون ممکن است شامل اندازه‌گیری غلظت پروتئین C-واکنشی (CRP) و تعداد سلول‌های سفید خون (WBC) باشد، که افزایش آنها ممکن است نشانه التهاب باشد.

4. آزمایشات تصویربرداری:

شامل انجام اشعه ایکس، تصویربرداری از رادیولوژی معمولی، اسکن اسپکت تکتونیک استخوان و MRI می‌باشد که می‌تواند نشان دهنده تغییرات استخوانی و بافتی ناشی از التهاب باشد.

با توجه به نتایج مطالعات و آزمایشات مختلف، پزشک می‌تواند تشخیص نهایی را بگذارد و بر اساس آن برنامه درمانی مناسب را برای شما تعیین کند. در صورتی که مشکوک به التهاب استخوان سزاموئید باشید، باید به پزشک مراجعه کنید تا تشخیص و درمان مناسب را دریافت کنید.

درمان التهاب استخوان سزاموئید

درمان التهاب استخوان سزاموئید اعتماد به تشخیص دقیق پزشک دارد. درمان معمولاً بسته به شدت التهاب، علت احتمالی و وضعیت فرد متغیر است. اما درمان التهاب استخوان سزاموئید معمولاً شامل اقدامات زیر می‌شود:

داروها:

شاید پزشک شما داروهای ضد التهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) را تجویز کند تا به کنترل درد و التهاب کمک کند. در برخی موارد، ممکن است داروهای ضدبیوتیک نیز لازم باشد اگر التهاب به عفونت برگردهد.

استراحت:

استراحت و کاهش فعالیت‌ها که می‌تواند به تحریک استخوان منجر شود، می‌تواند به تسریع فرآیند بهبودی کمک کند.

فیزیوتراپی:

جلسات فیزیوتراپی و تمرینات جسمی می‌تواند به تقویت عضلات و افزایش انعطاف‌پذیری منطقه مبتلا کمک کند.

استفاده از سایر روش‌های درمانی:

مثل تزریق‌های محلی (مانند کورتیکواستروئیدها) یا درمان‌های جایگزین مانند طب سوزنی یا درمان‌های گیاهی ممکن است در درمان التهاب استخوان سزاموئید مورد استفاده قرار گیرد.

جراحی:

در موارد خاصی که درمان‌های دیگر نتیجه ندهند یا وضعیت شدیدتر باشد، ممکن است نیاز به جراحی باشد برای تسکین از درد و بازگشت به وضعیت طبیعی.

بهتر است با پزشک خود مشورت کنید تا بسته به وضعیت شما، درمان مناسب برای التهاب استخوان سزاموئید شما تعیین شود.

چه زمانی جراحی برای سزاموئیدیت لازم است؟

• زمانی که تمام روش‌های درمان غیرجراحی پس از چند ماه امتحان شده و شکست خورده‌اند.
• در صورت شکستگی استخوان سزاموئید که جوش نخورده و باعث درد مزمن شده است.

روش‌های درمان غیرجراحی سزاموئیدیت

خوشبختانه، اکثر موارد سزاموئیدیت با درمان‌های محافظه‌کارانه و غیرجراحی بهبود می‌یابند. هدف اصلی، کاهش التهاب و برداشتن فشار از روی استخوان‌های آسیب‌دیده است:

• توقف فعالیت دردناک: اولین و مهم‌ترین قدم، توقف فوری فعالیتی است که باعث درد شده (مانند دویدن یا پوشیدن پاشنه بلند).
• پروتکل RICE: استفاده از یخ (Ice) روی ناحیه دردناک، استراحت (Rest)، بانداژ فشاری (Compression) و بالا نگه داشتن پا (Elevation).
• داروهای ضدالتهاب (NSAIDs): استفاده از داروهایی مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن برای کاهش درد و التهاب.
• تغییر کفش: استفاده از کفش‌هایی با پنجه پهن، کفی نرم و ضربه‌گیر و پاشنه کوتاه.
• ارتزها و پدها (بسیار مهم): استفاده از کفی‌های طبی سفارشی یا پدهای مخصوص (مانند پد J-Shape یا پدهای متاتارسال) که فشار را از روی ناحیه سزاموئید برداشته و به سایر نقاط پا منتقل می‌کنند.
• تیپینگ (Taping): پزشک یا فیزیوتراپیست ممکن است انگشت شست شما را با چسب مخصوص طوری ببندد که حرکت آن محدود شده و فشار کمتری به سزاموئیدها وارد شود (معمولاً انگشت کمی به سمت پایین متمایل می‌شود).
• بی‌حرکتی: در موارد شدیدتر که به درمان‌های اولیه پاسخ نمی‌دهند، ممکن است استفاده از چکمه‌های مخصوص پیاده‌روی (Walking Boot) یا حتی گچ‌گیری کوتاه مدت برای استراحت کامل پا ضروری باشد.
• تزریق کورتیکواستروئید: در موارد مقاوم به درمان، ممکن است تزریق مستقیم کورتون در اطراف تاندون برای کاهش شدید التهاب در نظر گرفته شود.

چگونه از التهاب استخوان سزاموئید پیشگیری کنیم؟

پیشگیری همیشه بهتر از درمان است. برای کاهش خطر ابتلا به سزاموئیدیت، این نکات را رعایت کنید:

• کفش مناسب بپوشید: کفش‌هایی با ضربه‌گیر خوب و فضای کافی برای انگشتان پا انتخاب کنید.
• از پاشنه بلند دوری کنید: پوشیدن کفش‌های پاشنه بلند را به موقعیت‌های خاص محدود کنید و به صورت روزمره از آن‌ها استفاده نکنید.
• فعالیت را به تدریج افزایش دهید: اگر قصد شروع ورزش جدیدی را دارید، شدت و مدت آن را به آرامی و به صورت تدریجی افزایش دهید.
• گرم کردن قبل از ورزش: همیشه قبل از فعالیت‌های ورزشی بدن و پاهای خود را گرم کنید.
• از کفی طبی استفاده کنید: اگر مشکلات ساختاری مانند قوس زیاد پا دارید، با مشورت پزشک از کفی‌های طبی مناسب برای توزیع بهتر فشار استفاده کنید.

سوالات متداول در خصوص التهاب سزاموئید

تفاوت سزاموئیدیت و نقرس در چیست؟

این دو عارضه اغلب با هم اشتباه گرفته می‌شوند چون هر دو باعث درد در ناحیه شست پا می‌شوند. تفاوت اصلی در این است: نقرس یک حمله التهابی ناگهانی، بسیار شدید و حاد در خود مفصل شست پاست که معمولاً با قرمزی، تورم و گرمای شدید همراه است. اما سزاموئیدیت یک درد تدریجی و مزمن در زیر مفصل شست پا (در سینه پا) است که با فعالیت و فشار (مانند راه رفتن یا پوشیدن کفش خاص) بدتر می‌شود و معمولاً آن تورم و قرمزی شدید نقرس را ندارد.

چه مدت طول می‌کشد تا سزاموئیدیت بهبود یابد؟

زمان بهبودی کاملاً به شدت آسیب و میزان پایبندی شما به درمان بستگی دارد. موارد خفیف ممکن است با چند هفته استراحت و استفاده از پدهای مناسب بهبود یابند. اما موارد شدیدتر یا مزمن، به‌ویژه اگر فرد به فعالیت ورزشی خود ادامه دهد، ممکن است چندین ماه طول بکشد. نکته کلیدی، صبر و برداشتن کامل فشار از روی ناحیه آسیب‌دیده است.

آیا می‌توانم با وجود سزاموئیدیت به ورزش (مانند دویدن) ادامه دهم؟

اکیداً توصیه می‌شود که هر فعالیتی که باعث ایجاد درد می‌شود (به خصوص دویدن، پریدن و رقص) را کاملاً متوقف کنید. درد، سیگنال بدن شما برای توقف است. ادامه دادن ورزش “با وجود درد” شایع‌ترین دلیلی است که این آسیب را به یک مشکل مزمن و طولانی‌مدت تبدیل می‌کند. شما می‌توانید تا زمان بهبودی کامل، از ورزش‌های جایگزین بدون فشار مانند شنا یا دوچرخه‌سواری (در صورتی که دردی ایجاد نکند) استفاده کنید.

سزاموئید دو قسمتی (Bipartite) چیست؟ آیا خطرناک است؟

خیر، خطرناک نیست. این یک وضعیت مادرزادی و کاملاً طبیعی است که در حدود ۱۰ تا ۳۰ درصد افراد دیده می‌شود. در این حالت، استخوان سزاموئید به جای یک تکه، از دو تکه تشکیل شده است که با غضروف به هم متصل‌اند. این وضعیت شکستگی محسوب نمی‌شود. اگرچه در برخی افراد، این ناحیه ممکن است کمی مستعدتر برای التهاب باشد، اما به خودی خود یک بیماری یا مشکل نگران‌کننده نیست.

بهترین نوع کفش برای سزاموئیدیت چیست؟

بهترین کفش، کفشی است که فشار را از روی سینه پا برمی‌دارد. به دنبال این ویژگی‌ها باشید: کفی سفت و محکم (که از خم شدن زیاد مفصل شست جلوگیری کند)، ضربه گیر خوب در کفی، و پنجه پهن (Wide Toe Box) تا به انگشتان فشار نیاید. کفش‌هایی با کفی گهواره‌ای (Rocker Bottom) نیز می‌توانند بسیار مفید باشند. از پوشیدن کفش‌های پاشنه بلند یا کفش‌های کاملاً تخت و نازک (مانند بسیاری از کفش‌های راحتی یا صندل‌ها) جداً خودداری کنید.