بررسی شایع ترین علل نابینایی

نابینایی یک وضعت که در آن فرد توانایی دیدن را به صورت کامل یا جزئی از دست داده است. دلایل نابینایی متنوع است، این مشکل می‌تواند ناشی از مشکلات در ساختار چشم، مغز یا هر دو باشد و تأثیر مختلفی بر کیفیت زندگی فرد دارد. افراد مبتلا به نابینایی ممکن است با محدودیت‌های مختلف روبرو شوند، از جمله دشواری در خواندن، رانندگی، تشخیص چهره‌ها و حتی انجام فعالیت‌های روزمره.

درمان نابینایی معمولاً بستگی به نوع و علت آن دارد و ممکن است شامل استفاده از عینک یا لنز، جراحی، درمان دارویی یا تراپی چشمی باشد. برای ارتقای کیفیت زندگی افراد مبتلا به نابینایی، اهمیت داشته باشد که از منابع و روش‌های مختلف درمانی بهره ببرند و با پزشکان تخصصی همکاری کنند.

در این مطلب از سایت کلینیک ارتوپدی فراز قصد داریم تا تمامی دلایل نابینایی را بررسی کنیم؛ توصیه می کنیم تا انتها همراه ما باشید.

شایع ترین دلایل نابینایی

بیماری آب سیاه چشم و نابینایی

بیماری آب سیاه چشم به عنوان یک عفونت باکتریایی در چشم شناخته می‌شود که می‌تواند منجر به عوارض جدی مانند نابینایی شود. اگر این بیماری به صورت جدی تشخیص داده و درمان نشود، می‌تواند به تخریب بافت‌های چشم و ساختارهای حساس آن منجر شود که در نهایت منجر به نابینایی یا کاهش دید خواهد شد.

از این رو، تشخیص زودرس و درمان مناسب بیماری آب سیاه چشم بسیار حیاتی است تا از آسیب‌های جدی و پایدار بر روی دید جلوگیری شود.

بیماری دژنراسیون ماکولا

دژنراسیون ماکولا یک بیماری از نوعی تغییرات زیرساختی در قسمت ماکولای شبکیه چشم است که باعث آسیب به واحد حسی چشم، ماکولا، می‌شود. این بیماری معمولاً با پیری همراه است و باعث کاهش تدریجی دید مرکزی (بینایی در مرکز دید) می‌شود.

دژنراسیون ماکولا ممکن است منجر به افزایش نقاط کور، خودکامی و مشکلات دید در مواجهه با رنگ‌ها یا جزئیات کوچک شود. این بیماری به طور گسترده‌ای با پیری و عوامل ژنتیکی مرتبط است و از اهمیت بالایی برخوردار است زیرا می‌تواند به شکل چشمگیری روی کیفیت زندگی فرد تأثیر گذار باشد.

درمان دژنراسیون ماکولا معمولاً شامل درمان‌های خاص، مکمل‌های غذایی و تغییرات در سبک زندگی است که هدف آن کنترل علائم و کند کردن پیشرفت بیماری است.

بیماری آب مروارید چشم از دلایل نابینایی

بیماری آب مروارید چشم یا گلوکوم نوعی اختلال چشمی است که با افزایش فشار داخل چشم منجر به آسیب دائمی به عصب بینایی و کاهش دید می‌شود. در این بیماری، مغزهای نورونی در عصب بینایی تخریب می‌شوند که می‌تواند منجر به نابینایی یا افزایش نقاط کور در دید شود.

افراد مبتلا به بیماری آب مروارید ممکن است ابتدا هیچ علامت قابل مشاهده‌ای نداشته باشند که معمولاً این بیماری در مراحل پیشرفته تشخیص داده می‌شود.

درمان بیماری آب مروارید معمولاً شامل استفاده از قطره‌های چشمی، داروها، جراحی یا فرآیندهای دیگری است که هدف آن کنترل فشار داخل چشم و جلوگیری از تخریب بیشتر عصب بینایی می‌باشد. از آنجایی که بیماری آب مروارید ممکن است بی‌علامت تا مراحل پیشرفته بهبود پیدا کند، ارزش دارد که افراد با این بیماری به دوره‌های منظم بررسی و نظارت توسط پزشک چشم پذیرش کنند.

تنبلی چشم و نابینایی

تنبلی چشم یک وضعیت است که ممکن است با نابینایی همراه باشد، اما تنبلی چشم به معنای کامل عدم دید نیست؛ بلکه نشان دهنده کاهش قابل توجه در توانایی دیداری یک یا هر دو چشم است. اصطلاحاً، تنبلی چشم به وضعیتی اطلاق می‌شود که فرد در آن نتواند به شکل مطلوب دید بینایی خود را تجربه کند، اما معمولاً به اصطلاح “نابینایی” اشاره دارد.

علل تنبلی چشم و نابینایی ممکن است شامل ارثی بودن، عوامل محیطی، آسیب‌های فیزیکی، عفونت‌ها، بیماری‌ها و مشکلات سیستمیک دیگر باشد. در هر صورت، تشخیص و درمان زودرس این مشکلات می‌تواند به کنترل عوارض و بهبود دیداری کمک کند. مهم است که از نظارت و مشاوره پزشک چشم در مواجهه با هرگونه مشکل چشمی استفاده شود.

بیماری رتینیت پیگمانتوزا و نابینایی

بیماری رتینیت پیگمانتوز یک بیماری چشمی مزمن است که به تخریب لایه پیگمانته رتینا (پارچه‌ای قرار گرفته در عقب چشم که نور را جذب می‌کند) منجر می‌شود. این بیماری معمولاً باعث ایجاد نقاط کور در دید و کاهش تدریجی دید مرکزی شده و می‌تواند تاثیر منفی بر روی زندگی روزمره فرد بگذارد.

علائم بیماری رتینیت پیگمانتوز ممکن است شامل دید تار، کاهش دید در شب، مشکلات در تمیزی بینایی، خطوط مایل به خم شده و افزایش حساسیت به نور باشد.

مدیریت بیماری رتینیت پیگمانتوز معمولاً از طریق پیگیری منظم با پزشک چشم، انجام آزمون‌های تصویری چشمی، و در برخی موارد ممکن است از روش‌های درمانی مثل درمان‌های دارویی یا جراحی استفاده شود. اما باید توجه داشت که درمان بیماری رتینیت پیگمانتوز بهبود مشکلات قابل توجهی ایجاد نمی‌کند و معمولاً برای کنترل علایم و افزایش کیفیت زندگی فرد صورت می‌گیرد.

علائم و دلایل نابینایی در نوزادان و کودکان

سیستم بینایی نوزادان در بدو تولد هنوز به طور کامل تکامل نیافته است و این فرآیند تا حدود دو سالگی ادامه دارد. به همین دلیل، آگاهی والدین از علائم اختلالات بینایی در این سنین برای تشخیص و درمان به‌موقع اهمیت فوق‌العاده‌ای دارد.

علائم هشداردهنده مشکلات بینایی در نوزادان

اگر متوجه هر یک از علائم زیر در نوزاد یا کودک خود شدید، حتماً با یک متخصص اطفال یا چشم‌پزشک مشورت کنید:

• چشمان نوزاد پس از ۳ ماهگی قادر به تعقیب اشیاء متحرک نیست.
• کودک به طور مداوم چشمان خود را می‌مالد.
• چشم‌ها دچار قرمزی مزمن یا ترشح مداوم هستند.
• حساسیت شدید و غیرعادی به نور مشاهده می‌شود.
• مردمک‌ها سفید یا کدر به نظر می‌رسند.
• چشم‌ها به نظر می‌رسد که به صورت هماهنگ حرکت نمی‌کنند یا دچار انحراف (لوچی) هستند (پس از ۶ ماهگی).

دلایل شایع نابینایی در کودکان

• آب مروارید مادرزادی: کدر بودن عدسی چشم از بدو تولد.
• گلوکوم مادرزادی: افزایش فشار چشم که به عصب بینایی آسیب می‌زند.
• رتینوپاتی نوزادان نارس (ROP): رشد غیرطبیعی عروق خونی در شبکیه نوزادانی که زودتر از موعد به دنیا آمده‌اند.
• تنبلی چشم (آمبلیوپی): کاهش دید در یک چشم به دلیل عدم تکامل صحیح مسیر عصبی بین آن چشم و مغز.
• عفونت‌های دوران بارداری: عفونت‌هایی مانند سرخجه در مادر می‌تواند به بینایی جنین آسیب برساند.

نابینایی موقت؛ دلایل و روش‌های پیشگیری

نابینایی موقت، که به آن “آماروزیس فوگاکس” (Amaurosis Fugax) نیز گفته می‌شود، به از دست دادن ناگهانی و موقتی بینایی در یک یا هر دو چشم اطلاق می‌شود. این وضعیت معمولاً از چند ثانیه تا چند دقیقه طول می‌کشد و می‌تواند نشانه‌ای از یک مشکل جدی پزشکی باشد که نیازمند بررسی فوری است.

دلایل شایع نابینایی موقت

برخی از دلایل اصلی که می‌توانند منجر به کوری موقت شوند عبارت‌اند از:

• میگرن شبکیه: این نوع میگرن می‌تواند باعث انقباض عروق خونی چشم شده و به طور موقت بینایی را در یک چشم مختل کند.
• اسپاسم عروق شبکیه (وازواسپاسم): انقباض ناگهانی و شدید عروق خونی در شبکیه می‌تواند جریان خون را کاهش داده و منجر به از دست دادن موقت بینایی شود.
• گلوکوم زاویه بسته حاد: افزایش ناگهانی و شدید فشار داخل چشم می‌تواند به عصب بینایی فشار آورده و باعث نابینایی موقت و دردناک شود.
• آرتریت سلول غول‌پیکر: این بیماری التهابی که شریان‌های سر و گردن را تحت تأثیر قرار می‌دهد، می‌تواند جریان خون به چشم را مسدود کرده و یک وضعیت اورژانسی ایجاد کند.
• انسداد ورید یا شریان شبکیه: تشکیل لخته خون در رگ‌های شبکیه می‌تواند مانع خون‌رسانی صحیح شده و باعث از دست دادن ناگهانی دید شود.

نکته مهم: تجربه هرگونه نابینایی موقت باید جدی گرفته شود. در صورت بروز این علامت، فوراً به چشم‌پزشک یا اورژانس مراجعه کنید تا علت اصلی آن بررسی و درمان شود.

آیا نابینایی درمانی دارد؟

بله، بسته به نوع و علت نابینایی، امکانات مختلفی برای درمان یا کاهش اثرات نابینایی وجود دارد. برخی از روش‌های درمان نابینایی شامل:

1. عینک یا لنز:

برای افرادی که دچار ضعف بینایی هستند، استفاده از عینک یا لنز می‌تواند کمک کننده باشد.

2. جراحی:

برای برخی از مشکلات چشمی مانند کاتاراکت، جراحی ممکن است راه حل مناسبی باشد.

3. درمان دارویی:

برخی از بیماری‌ها و اختلالات چشمی با استفاده از داروها قابل کنترل یا درمان هستند.

4. تراپی چشمی:

برخی از اختلالات مانند امبولی، گلوکوما، و برخی اختلالات شبکیه ممکن است به کمک تراپی چشمی قابل مدیریت باشند.

5. تمرینات چشمی:

تمرینات مخصوص برای تقویت عضلات چشم و بهبود بینایی می‌توانند مفید باشند.

6. پروتزهای چشمی:

برای افرادی که از بینایی خود دسترسی ندارند، پروتزهای چشمی و لنزهای فوق‌العاده می‌توانند به آن‌ها کمک کنند.

برای انتخاب روش مناسب درمان نابینایی، مهم است که با یک پزشک چشم پزشکی مشورت کرده و تشخیص و درمان مناسب را انتخاب کنید. همچنین، اگر علائم ناگوار چشمی داشتید، بهتر است به زودی یک متخصص چشم پزشکی مراجعه کنید.

همچنین خواندن مقاله ساخت چشم مصنوعی با قابلیت دیدن به کجا رسیده است؟ را به شما توصیه می کنیم.

عوامل خطر نابینایی

عوامل خطر نابینایی می‌توانند از زندگی روزمره و محیط زیست تا عوامل ژنتیک و بیماری‌ها متنوع باشند. برخی از عوامل خطر نابینایی شامل امور زیر می‌شوند:

1. ژنتیک: وراثت و ارثی بودن بسیاری از اختلالات چشمی می‌توانند به عوامل خطر نابینایی تبدیل شوند.

2. بیماری‌های مزمن: برخی از بیماری‌های مزمن مثل دیابت، فشار خون بالا و بیماری‌های قلبی می‌توانند عوامل خطر نابینایی باشند.

3. عفونت‌های چشمی: عفونت‌های چشمی نظیر جدیدی، کراتیت و غیره می‌توانند منجر به نابینایی شوند.

4. صدمات چشمی: ضربه یا زخم‌های چشمی می‌توانند باعث نابینایی شوند.

5. سن: با پیشرفت سن، خطر بروز اختلالات چشمی که به نابینایی منجر می‌شوند، افزایش می‌یابد.

6. مصرف الکل و دخانیات: مصرف زیاد الکل و سیگار می‌تواند عوامل خطر نابینایی باشند.

7. تغذیه نامناسب: کمبود در مصرف ویتامین‌ها و مواد مغذی مهم می‌تواند عوامل خطر نابینایی باشد.

8. تابش مضر نور ماوراء بنفش: تابش مضر نور ماوراء بنفش از آفتاب بدون استفاده از عینک آفتابی مناسب می‌تواند منجر به اختلالات چشمی و نابینایی شود.

توجه به این عوامل و پیشگیری از آن‌ها می‌تواند از افزایش ریسک نابینایی و محافظت از دید ارزشمند شما کمک کند.

انواع خاص نابینایی و کم‌بینایی

علاوه بر نابینایی کامل، طیف وسیعی از اختلالات بینایی وجود دارد که شناخت آن‌ها به درک بهتر این عارضه کمک می‌کند. در ادامه به برخی از این انواع خاص اشاره می‌کنیم:

• کوررنگی (Color Blindness): ناتوانی در تشخیص برخی یا تمام رنگ‌ها است. این بیماری عمدتاً ارثی بوده و در مردان شایع‌تر است. شایع‌ترین نوع آن، ناتوانی در تشخیص رنگ‌های قرمز و سبز است.
• شب‌کوری (Night Blindness): این عارضه به معنای کاهش شدید دید در نور کم یا هنگام شب است. شب‌کوری می‌تواند ناشی از کمبود ویتامین A، بیماری‌های ارثی مانند رتینیت پیگمنتوزا یا آب مروارید باشد.
• برف‌کوری (Photokeratitis): یک وضعیت دردناک و موقتی است که در اثر قرار گرفتن بیش از حد چشم در معرض اشعه ماوراء بنفش (UV) ایجاد می‌شود. این حالت معمولاً به دلیل انعکاس نور خورشید از روی برف، آب یا شن رخ می‌دهد و علائمی مانند درد، قرمزی و احساس وجود شن در چشم دارد.
• دید تونلی (Tunnel Vision): در این حالت، دید محیطی (پیرامونی) از بین می‌رود اما دید مرکزی حفظ می‌شود. فرد احساس می‌کند که از درون یک تونل به اطراف نگاه می‌کند. بیماری‌هایی مانند گلوکوم پیشرفته و رتینیت پیگمنتوزا می‌توانند باعث ایجاد دید تونلی شوند.

چگونه از نابینایی پیشگیری کنیم؟

خبر خوب این است که بر اساس گزارش سازمان بهداشت جهانی، حدود ۸۰ درصد از موارد نابینایی قابل پیشگیری یا درمان هستند. با رعایت نکات ساده اما حیاتی زیر، می‌توانید سلامت چشمان خود را برای سال‌های طولانی حفظ کنید:

• معاینات منظم چشم‌پزشکی: مراجعه منظم به چشم‌پزشک، حتی اگر علائمی ندارید، کلید تشخیص زودهنگام بیماری‌هایی مانند گلوکوم، رتینوپاتی دیابتی و دژنراسیون ماکولا است.
• کنترل بیماری‌های زمینه‌ای: اگر به دیابت یا فشار خون بالا مبتلا هستید، کنترل دقیق آن‌ها برای جلوگیری از آسیب به عروق خونی شبکیه ضروری است.
• رژیم غذایی سالم و متعادل: مصرف مواد غذایی غنی از آنتی‌اکسیدان‌ها، ویتامین‌های C و E، روی و اسیدهای چرب امگا-۳ (مانند سبزیجات برگ سبز، ماهی و آجیل) به سلامت چشم کمک می‌کند.
• محافظت از چشم‌ها در برابر آفتاب: همیشه از عینک آفتابی استفاده کنید که ۱۰۰% از اشعه‌های مضر UVA و UVB جلوگیری کند. این کار خطر ابتلا به آب مروارید و دژنراسیون ماکولا را کاهش می‌دهد.
• استفاده از عینک ایمنی: هنگام کار با ابزار یا مواد شیمیایی خطرناک و همچنین در زمان انجام برخی ورزش‌ها، حتماً از عینک ایمنی استفاده کنید تا از آسیب‌های فیزیکی به چشم جلوگیری شود.
• ترک سیگار: سیگار کشیدن خطر ابتلا به بیماری‌های جدی چشمی را به طور چشمگیری افزایش می‌دهد. ترک سیگار یکی از بهترین کارها برای حفظ سلامت بینایی است.

منبع: sunexpresspharmacy.com

سوالات متداول در مورد دلایل نابینایی

آیا نابینایی یک بیماری ارثی است؟

تا حدودی بله، اما باید توجه داشت که نابینایی بصورت یک بیماری خاص ارثی دسته‌بندی نمی‌شود. در واقع، اختلالات چشمی و نابینایی ممکن است از عوامل متعددی ناشی شوند و تأثیرات ژنتیکی هم می‌توانند نقش داشته باشند.

برخی از اختلالات چشمی ارثی که باعث نابینایی می‌شوند، شامل اختلالات مانند رتینوپاتی نابینا (Retinitis Pigmentosa)، کاتاراکت ارثی (Hereditary Cataracts) و غیره می‌شوند. این اختلالات ژنتیکی می‌توانند به طور مستقیم ارثی باشند و در صورت وجود در خانواده، احتمال ابتلا به آن‌ها در افراد دیگر نیز افزایش می‌یابد.

بنابراین، اگر نابینایی در خانواده شما وجود دارد، مهم است که با یک پزشک چشم پزشکی مشورت کنید تا درمان مناسب و مشاوره ژنتیکی دریافت کنید. ارزیابی ژنتیکی و مشاوره می‌تواند به شناخت دقیق‌تر احتمال ارثی بودن نابینایی کمک کند و برنامه‌های مناسب درمانی یا پیشگیری را تعیین کند.

آیا ازدواج فامیلی موجب نابینایی در کودک میشود؟

ازدواج درون خانوادها ممکن است بر احتمال ارثی بودن برخی اختلالات ژنتیکی و بیماری‌ها تأثیر داشته باشد، اما مهم است بدانید که این مسئله به شکل قطعی نابینایی یا سایر اختلالات چشمی در کودکان را تایید نمیکند.

اگر درون خانواده ازدواجهایی رخ داده باشد، احتمال افزایش انتقال ژنتیکی برخی اختلالات چشمی می‌تواند وجود داشته باشد، اما این امر به طور مستقیم نباید به عنوان علت اصلی نابینایی در کودکان تلقی شود. همچنین اکثر کشورها قوانینی برای منع ازدواج درون خانواده دارند به منظور کاهش احتمال انتقال بیماری‌ها و اختلالات ژنتیکی.

آیا نابینایی همیشه دائمی و غیرقابل بازگشت است؟

خیر. دائمی بودن نابینایی به علت آن بستگی دارد. برای مثال، نابینایی ناشی از آب مروارید با جراحی کاملاً قابل درمان است. اما آسیب به عصب بینایی ناشی از گلوکوم پیشرفته یا بیماری‌های ارثی شبکیه، معمولاً دائمی و غیرقابل بازگشت است. به همین دلیل تشخیص زودهنگام اهمیت زیادی دارد.

آیا کار زیاد با کامپیوتر و موبایل باعث کوری می‌شود؟

خیره شدن طولانی مدت به صفحات دیجیتال به طور مستقیم باعث نابینایی نمی‌شود، اما می‌تواند منجر به “سندروم بینایی کامپیوتر” شود که علائمی مانند خشکی چشم، خستگی، تاری دید موقت و سردرد دارد. این وضعیت دائمی نیست و با استراحت دادن به چشم‌ها (با استفاده از قانون ۲۰-۲۰-۲۰) و پلک زدن منظم بهبود می‌یابد. این کار از آسیب‌های بلندمدت جلوگیری می‌کند.

تفاوت بین نابینایی مطلق و نابینایی قانونی چیست؟

نابینایی مطلق (Total Blindness) به معنای عدم درک هرگونه نور و تصویر است. اما نابینایی قانونی (Legal Blindness) یک تعریف پزشکی-قانونی است که به فردی اطلاق می‌شود که حتی با بهترین اصلاح (عینک یا لنز)، دید او از ۲۰/۲۰۰ کمتر باشد یا میدان دید او به کمتر از ۲۰ درجه محدود شده باشد. بسیاری از افراد نابینای قانونی، هنوز مقداری دید مفید دارند.

چه زمانی باید برای معاینه چشم به پزشک مراجعه کنیم؟

توصیه می‌شود بزرگسالان سالم هر ۱ تا ۲ سال یکبار معاینه کامل چشم‌پزشکی انجام دهند. افرادی که بیماری‌های زمینه‌ای مانند دیابت دارند، یا سابقه خانوادگی بیماری‌های چشمی مانند گلوکوم را دارند، باید طبق توصیه پزشک خود (معمولاً سالانه) برای معاینه مراجعه کنند.

آیا استرس و فشار عصبی می‌تواند به بینایی آسیب بزند؟

استرس شدید و مزمن به طور مستقیم باعث نابینایی نمی‌شود، اما می‌تواند علائم برخی بیماری‌های چشمی مانند گلوکوم را تشدید کند. همچنین، استرس می‌تواند باعث ایجاد اسپاسم‌های عضلانی در اطراف چشم و تاری دید موقت شود. مدیریت استرس بخشی از حفظ سلامت عمومی بدن، از جمله سلامت چشم‌ها است.