مشکلات زانو مانند آسیب خارجی لیگامانت، آسیب کپسول زانو و ترکهای کوچک در مفصل زانو ممکن است نیازمند جراحی میکروفرکچر Microfracture Surgery باشند. در این روش جراحی، ابزارهای میکروفرکچر برای تعمیر نقاط ضعف و مشکلات در ساختارهای داخلی زانو مورد استفاده قرار میگیرند. این فرآیند، بهبودی و استحکام بخشیدن به نقاط ضعف زانو را تسریع میکند و میتواند باعث کاهش درد، تورم و بهبود حرکت و عملکرد زانو شود.
در صورتی که مشکلات زانو ناشی از ترک خارجی لیگامانت یا ترک کپسول زانو باشند، جراحی میکروفرکچر میتواند یکی از گزینههای درمانی موثر باشد که به بهبودی و رفع علایم زانو کمک میکند.
در ادامه این مطلب از سایت کلینیک ارتوپدی فراز بیشتر در خصوص این موضوع صحبت میکنیم.
جراحی میکروفرکچر زانو چیست؟
جراحی میکروفرکچر (Microfracture Surgery) یک روش جراحی ترمیم غضروف است که معمولاً به روش آرتروسکوپی (لیزری/بسته) انجام میشود. این روش برای درمان نواحی خاصی از غضروف مفصلی که به دلیل ضربه یا آسیب ورزشی کنده شده و استخوان زیر آن نمایان شده است، کاربرد دارد.
در این تکنیک، جراح ارتوپد با استفاده از یک ابزار نوکتیز مخصوص (Awl)، سوراخهای بسیار ریزی (میکرو) در استخوان زیر غضروف ایجاد میکند. این سوراخها باعث تحریک مغز استخوان و خروج سلولهای بنیادی خونساز به سطح مفصل میشوند تا بافت غضروفی جدیدی را پایهگذاری کنند. برخلاف تعویض مفصل، این روش مفصل طبیعی خودِ بیمار را حفظ میکند.
جراحی میکروفرکچر چگونه عمل میکند؟ (مکانیسم بیولوژیکی)
شاید بپرسید چگونه ایجاد سوراخ در استخوان به ترمیم زانو کمک میکند؟ لایه بیرونی استخوان (صفحه سابکندرال) خونرسانی کمی دارد. با ایجاد سوراخهای بسیار ریز در این لایه، جراح راه را برای خروج سلولهای بنیادی مغز استخوان و فاکتورهای رشد به سطح مفصل باز میکند.
این سلولها با خونریزی کنترل شده، لختهای غنی از سلولهای بنیادی (Super Clot) تشکیل میدهند. بدن این لخته را به بافتی به نام غضروف فیبری (Fibrocartilage) تبدیل میکند. اگرچه این غضروف جدید به اندازه غضروف اصلی (هیالین) محکم نیست، اما سطح صاف و لغزندهای ایجاد میکند که درد را از بین برده و حرکت را اصلاح میکند.
آیا غضروف ایجاد شده کاملاً مثل روز اول است؟ (تفاوت غضروف فیبری و هیالین)
یکی از نکات صادقانهای که باید بدانید، تفاوت بافت ترمیمی با بافت اصلی است. غضروف طبیعی زانو از نوع “هیالین” است که بسیار مقاوم است. بافت تولید شده پس از جراحی میکروفرکچر، معمولاً ترکیبی از هیالین و “غضروف فیبری” است.
غضروف فیبری کمی نرمتر است و تراکم کمتری دارد، اما برای پر کردن حفرههای آسیبدیده و کاهش درد کاملاً کارآمد است و میتواند سالها عملکرد زانو را بهبود بخشد.
چه افرادی باید از روش جراحی میکروفرکچر زانو استفاده کنند؟
استفاده از روش جراحی میکروفرکچر زانو معمولاً برای افرادی که مشکلات جدی در زانو دارند و نیاز به بازسازی ساختارهای زانو دارند توصیه میشود. این شامل افراد زیر میشود:
1. افرادی که دچار آسیبهای جدی در زانو شدهاند، مانند شکستگیها، آسیب به رباطها یا خراشیدگی بافتهای مفید زانو.
2. افرادی که دچار بیماریهای زانویی مانند آرتروز یا آرتریت هستند که نیاز به جراحی برای تسکین درد و بهبود عملکرد دارند.
3. افرادی که پس از صدمات ورزشی یا فعالیتهای فشار زیاد، با محدودیتهای جدی در حرکت و عملکرد زانو روبرو هستند.
4. افرادی که به دلیل شرایط مانند ناتوانی زانو، تمایل به بیرون شدن قاعده زانو (dislocation) یا مشکلات دیگر نیازمند جراحی بازسازی زانو هستند.
قبل از تصمیم گیری در مورد انجام جراحی میکروفرکچر زانو، توصیه میشود با یک پزشک متخصص در زانو و مشاوره کنید تا بهترین گزینه برای شما بررسی شود.
جالب است بدانید برای برخی از مشکلات ذکر شده در بالا میتوان از روشهای دیگر جراحی مانند جراحی ترمیم عروق و عصب زانو استفاده کرد.
کاندیدای مناسب جراحی میکروفرکچر زانو چه کسانی هستند؟
این جراحی برای همه مناسب نیست و بهترین نتیجه را در افراد زیر دارد:
- سن مناسب: افراد جوان و میانسال (معمولاً زیر ۵۵ سال) که توانایی بازسازی بافتی بالایی دارند.
- نوع آسیب: افرادی که آسیب غضروفی آنها “موضعی” و محدود است (Focal Defect) و دچار آرتروز پیشرفته و ساییدگی کل زانو نیستند.
- وزن متعادل: افرادی که شاخص توده بدنی (BMI) متعادلی دارند؛ اضافه وزن شدید شانس موفقیت ترمیم بافت را کاهش میدهد.
- پایداری زانو: افرادی که رباطهای زانوی آنها (مانند ACL) سالم است یا همزمان جراحی ترمیم رباط انجام میدهند. اگر زانو ناپایدار باشد، غضروف جدید دوباره تخریب میشود.
روش و مراحل کار جراحی میکروفرکچر زانو
جراحی میکروفرکچر زانو یک فرآیند پیچیده و دقیق است که به کمک تکنیکهای پیشرفته و حداکثر دقت انجام میشود. در زیر مراحل عمومی این نوع جراحی را برای شما توضیحیدهم:
1. تهیه برنامه جراحی:
پزشک جراح بر اساس بررسیها، تستها و عکسهای تصویربرداری، برنامه جراحی را برای هر بیمار خاص تهیه میکند.
2. بیهوشی:
بیمار برای انجام جراحی زانو تحت تأثیر انواع بیهوشی قرار میگیرد تا در طول عمل جراحی هیچگونه درد یا عدم راحتی احساس نکند.
3. دسترسی به زانو:
پزشک با استفاده از تکنیکهای جراحی، دسترسی به منطقه زانو را حاصل میکند.
4. انجام میکروفرکچر:
پس از وارد شدن دوربین آرتروسکوپ، جراح ابتدا بافتهای غضروفی شل و ناپایدار را تمیز میکند (دبریدمان). سپس با ابزار مخصوص، سوراخهایی با عمق حدود ۲ تا ۴ میلیمتر و با فواصل منظم (۳ تا ۴ میلیمتر از هم) در استخوان لخت شده ایجاد میکند. جراح در نهایت پمپ سرم را قطع میکند تا مطمئن شود قطرات خون و چربی مغز استخوان از سوراخها خارج شده و لخته مورد نیاز را تشکیل میدهند.
5. بسته شدن زخم:
پس از انجام عمل جراحی، زخم با دقت بسته میشود تا بیمار به طور صحیح بهبود یابد.
6. پس از جراحی:
پس از اتمام جراحی، بیمار به مراقبتهای پس از عملیاتی نیاز دارد که شامل استراحت، فیزیوتراپی و داروهای ضد التهابی و دردآور میشود.
در پایان، توصیه میشود که پس از جراحی، بیمار طبق دستورات پزشک و پیشنهادات فیزیوتراپیست، به طور دقیق به تواناییها و محدودیتهای خود توجه کند تا بهبودی بهتری داشته باشد.
همچنین بخوانید: علت پارگی رباط صلیبی زانو چیست و چگونه درمان میشود؟
نقش حیاتی دستگاه CPM در جراحی میکروفرکچر برای ریکاوری
یکی از کلیدیترین مراحل بعد از جراحی میکروفرکچر، استفاده از دستگاه CPM (Continuous Passive Motion) است. این دستگاه بدون اینکه بیمار از عضلاتش استفاده کند، زانو را به آرامی خم و راست میکند.
این حرکت مداوم باعث میشود سلولهای بنیادی پخش شده روی سطح مفصل، بهتر به غضروف تبدیل شوند و از خشکی مفصل جلوگیری میکند. معمولاً توصیه میشود در ۴ تا ۶ هفته اول، روزانه چندین ساعت از این دستگاه استفاده شود.
مراقبت های بعد از جراحی زانو چه میباشد؟
مراقبتهای بعد از جراحی میکروفرکچر زانو بسیار اهمیت دارد تا بهبودی بهتر و سریعتر بیمار حاصل شود. در زیر چند نکته برای مراقبتهای پساجراحی زانو پیشنهاد میشود:
1. استراحت:
بعد از جراحی، استراحت کافی برای زانو بسیار حائز اهمیت است. پزشک معالج شما ممکن است توصیه کند که زانو را در حالتی خاص نگه دارید و فعالیتهای سنگین را جلوگیری کنید.
2. فیزیوتراپی:
فیزیوتراپی بسیار مهم است و بهبودی حرکت، عملکرد و قدرت زانو را تسریع میکند. اطمینان حاصل کنید که برنامه فیزیوتراپی را به صورت منظم و با دقت انجام دهید.
3. مصرف داروها:
اگر پزشک شما داروهای ضد التهابی یا دردآور تجویز کرده است، اطمینان حاصل کنید که آنها را به دقت مطابق توصیهات مصرف کنید.
4. پرهیز از فعالیتهای سنگین:
پس از جراحی، اجتناب از فعالیتهای سنگین و خطرناک که میتواند به زانو آسیب برساند، حایز اهمیت است.
5. مراجعه منظم به پزشک:
بازدیدهای منظم از پزشک معالج برای بررسی پیشرفت بیمار و تغییرات احتمالی در درمان اهمیت دارد.
6. توجه به علائم ناگوار:
در صورتی که هر گونه علائم ناگوار مثل تورم، درد شدید، قرمزی یا خونریزی در زانو داشتید، باید بلافاصله به پزشک خود مراجعه کنید.
با انجام مراقبتهای صحیح پس از جراحی، شانس بهبودی و بازگشت به فعالیتهای روزمره برای شما بسیار بیشتر خواهد بود.
همچنین اگر احساس میکنید بخاطر اضافه وزن خود اکثرا دچار مشکلات مربوط به زانو میشوید توصیه میکنیم محتوای زانو درد ناشی از اضافه وزن را مطالعه کنید.
تفاوت میکروفرکچر با موزائیکپلاستی و پیوند غضروف
میکروفرکچر تنها روش درمان نیست. در روش موزائیکپلاستی (OATS)، جراح تکهای از استخوان و غضروف سالم را از بخش غیرمهم زانو برداشته و در بخش آسیبدیده میکارد.
میکروفرکچر معمولاً کمتهاجمیتر است، دوره نقاهت آسانتری دارد و ارزانتر است، اما برای ضایعات خیلی بزرگ (بیشتر از ۲ سانتیمتر مربع) ممکن است روشهای پیوند غضروف ارجحیت داشته باشند.
جراحی میکروفرکچر زانو چه عوارض هایی دارد؟
جراحی میکروفرکچر زانو همچون هر نوع جراحی دیگر، ممکن است با عوارضی همراه باشد. این عوارض میتوانند شامل موارد زیر باشند:
عفونت:
عفونت در محل جراحی یکی از عوارض شایع جراحیهای زانو است که نیاز به درمان دارد.
خونریزی:
خونریزی ممکن است در محل جراحی رخ دهد و نیاز به توقف خونریزی و درمان آن داشته باشد.
تورم و التهاب:
پس از جراحی، تورم و التهاب در محل جراحی رخ داده و موجب درد و عدم راحتی در منطقه زانو میشود.
عدم تحمل به بخیه:
ممکن است بیمار به نخهای استفاده شده در جراحی حساسیت نشان دهد که نیاز به مداخله پزشکی دارد.
اختلالات حسی:
برخی از بیماران ممکن است پس از جراحی میکروفرکچر زانو به اختلالات حسی مانند کاهش حس در منطقه زانو مبتلا شوند.
عدم موفقیت جراحی:
در برخی موارد، جراحی میکروفرکچر زانو نتواند بهبودی مطلوبی را برای بیمار به همراه داشته باشد.
در صورتی که پس از جراحی هر گونه علامت یا عارضه ناخواسته تجربه کنید، مهم است که به پزشک خود اطلاع دهید و از دستورالعملهای پزشکی پیروی کنید.
سوالات متداول در خصوص جراحی میکروفرکچر زانو
هزینه جراحی میکروفرکچر زانو چقدر است؟
هزینه جراحی میکروفرکچر زانو ممکن است بستگی به موقعیت جغرافیایی، مرکز پزشکی، تجهیزات مورد استفاده و پوشش بیمه داشته باشد. به طور کلی، هزینه یک جراحی میکروفرکچر زانو در حدود 5,000 تا 20,000 دلار یا بیشتر قرار میگیرد.
برخی از این هزینهها شامل هزینههای جراح، بیمارستان، فیزیوتراپی و مراقبتهای پساجراحی است. پیش از تصمیمگیری درباره جراحی، مهم است که با پزشک خود در مورد هزینهها، کمک بیمه و گزینههای مالی صحبت کنید تا بهترین تصمیم را بگیرید.
آیا سوزش و درد زانو پس از جراحی طبیعی است؟
پس از جراحی میکروفرکچر زانو، سوزش و درد ممکن است به عنوان قسمتی از فرایند بهبودی طبیعی باشند. این درد و سوزش معمولاً به دلیل التهاب، تورم و ترمیم بافتهای آسیب دیده در محل جراحی ایجاد میشود. این علائم معمولاً در چند هفته اول پس از جراحی وجود دارند و با گذر زمان به تدریج کاهش مییابند.
با این حال، اگر درد یا سوزش به شدت افزایش یابد، یا از نظر شدت و مدت زمان طولانیتر ادامه داشته باشد، ممکن است نشانهای از مشکلی جدیتر باشد. در این صورت مهم است که به پزشک خود اطلاع دهید تا منشأ این علائم بررسی و درمان شوند. همچنین، رعایت توصیههای پزشک و فیزیوتراپی پس از جراحی نیز میتواند کمک کننده در کاهش درد و بهبودی زودتر باشد.
علت داغ شدن زانو بعد از عمل چیست؟
داغ شدن زانو پس از عمل میکروفرکچر زانو ممکن است ناشی از جریان خون اضافی به منطقه مورد جراحی، التهاب و تورم بافتهای زانو برای ترمیم آسیبها باشد. این فرآیندها قسمتی از فرایند بهبودی است که معمولاً در محل جراحی رخ میدهند. اگر داغ شدگی همراه با درد شدید یا تغییرات ناشی از عفونت، خونریزی یا مشکلات دیگر باشد، لازم است که پزشک خود را مطلع کنید تا شرایط این علائم بررسی شده و درمان شوند.
چه مدت بعد از عمل میکروفرکچر باید از عصا استفاده کنم؟
این یکی از مهمترین بخشهای درمان است. معمولاً بیماران باید بین ۴ تا ۶ هفته از عصا استفاده کنند و نباید وزن کامل خود را روی پای جراحی شده بیندازند. این عدم فشار برای این است که لخته خون ایجاد شده فرصت کافی داشته باشد تا به غضروف تبدیل شود. فشار زود هنگام میتواند باعث تخریب بافت تازه تشکیل شده شود.
زمان بازگشت به ورزش بعد از جراحی میکروفرکچر چقدر است؟
بازگشت به ورزش یک فرآیند تدریجی است. معمولاً فعالیتهای سبک مثل دوچرخه ثابت (بدون مقاومت) از هفتههای اول شروع میشود، اما دویدن نرم معمولاً بعد از ۳ تا ۴ ماه مجاز است. برای بازگشت به ورزشهای پرفشار (مانند فوتبال یا بسکتبال) معمولاً نیاز به ۶ تا ۹ ماه زمان و تایید نهایی جراح است.
آیا نتایج عمل میکروفرکچر دائمی است؟
جراحی میکروفرکچر یک روش درمانی عالی است اما لزوماً دائمی نیست. بافت غضروفی جدید (فیبری) به اندازه غضروف اصلی باوام نیست. نتایج این عمل معمولاً بین ۵ تا ۱۰ سال باقی میماند و میتواند نیاز به تعویض مفصل زانو را سالها به تعویق بیندازد. رعایت وزن مناسب و تقویت عضلات پا، عمر این درمان را افزایش میدهد.
چه زمانی بعد از عمل میتوانم رانندگی کنم؟
زمان رانندگی بستگی به این دارد که کدام پای شما جراحی شده است. اگر پای چپ (در ماشین اتوماتیک) جراحی شده باشد، پس از قطع داروهای مسکن خوابآور (حدود ۱ تا ۲ هفته) میتوانید رانندگی کنید. اما اگر پای راست (پای گاز و ترمز) جراحی شده باشد، باید تا زمانی که بتوانید سریع و محکم ترمز بگیرید (معمولاً ۴ تا ۶ هفته) از رانندگی خودداری کنید.
