سندروم تونل تارسال چیست و معرفی 5 روش درمانی موثر

در این مطلب از سایت کلینیک ارتوپد فنی فراز قصد داریم تا در خصوص سندروم تونل تارسال و جزئیات مربوط به آن صحبت کنیم؛ بنابراین اگر شما یا یکی از نزدیکانتان به این آسیب دچار هستید توصیه می کنیم حتما تا انتها همراه ما باشید.

سندرم تونل تارسال چیست؟

تونل تارسال کجاست و چه ساختاری دارد؟

برای درک بهتر سندروم تونل تارسال، ابتدا باید با ساختار آناتومیک این ناحیه آشنا شویم. تونل تارسال یک گذرگاه باریک در قسمت داخلی مچ پاست که توسط استخوان‌های مچ پا و یک رباط ضخیم به نام فلکسور رتیناکولوم (Flexor Retinaculum) احاطه شده است. این تونل را می‌توان مانند تونل کارپال در مچ دست دانست که محلی برای عبور ساختارهای حیاتی است.

از داخل این تونل، ساختارهای مهم زیر عبور می‌کنند:

• عصب تیبیال (Tibial Nerve): این عصب اصلی‌ترین ساختار درگیر در این سندروم است و مسئولیت حس کف پا و انگشتان و همچنین کنترل عضلات کوچک کف پا را بر عهده دارد.
• تاندون‌ها: تاندون‌های عضلاتی که وظیفه خم کردن انگشتان و مچ پا را دارند.
• شریان و ورید تیبیال: رگ‌های خونی که خون‌رسانی به پا را انجام می‌دهند.

هر عاملی که فضای این تونل تنگ را کاهش دهد، می‌تواند به عصب تیبیال فشار آورده و علائم سندروم تونل تارسال را ایجاد کند.

سندرم تونل تارسال شباهت هایی با سندرم تونل کارپال که در دست و مچ ایجاد می شود، دارد. نواری از بافت فیبری از بالای این ساختارهای بسیار مهم عبور می کند. پزشکان از این نوار فیبری به عنوان رتیناکولوم خم کننده پا یا رباط لاکی یاد می کنند. اگر چیزی زیر آن نوار تحریک شود، یا اگر تورم دیگری به فضای داخل تونل نفوذ کند، عصب تیبیا می تواند فشرده شود. فشردگی عصب تیبیا ممکن است علائمی را ایجاد کند که از گزگز در کف پا تا درد سوزشی که به سمت بالا مچ پا یا بیشتر به سمت پایین کشیده می شود، متغییر است.

سندرم تونل تارسال تا حدودی غیر معمول است، اما تقریباً برای هر کسی ممکن است رخ دهد. برخی گزارش‌ها حاکی از آن است که افراد مبتلا به کف پای صاف ممکن است بیشتر به این سندرم مبتلا شوند، زیرا عصب تارسال در اثر سطح مسطح تحت فشار قرار می‌گیرد. عوامل دیگری نیز ممکن است در تعیین علت سندرم مهم باشند. تغییرات در پا یا مچ پا به دلیل آرتریت یا دیابت ممکن است تأثیر بگذارد. و مطمئناً، بافت اسکار ناشی از ترومای گذشته به پا یا مچ پا نیز می‌تواند در ایجاد علت مؤثر باشد.

علائم سندرم تونل تارسال چیست؟

علائم سندرم تونل تارسال اغلب به تدریج شروع می شود و به طور معمول از داخل مچ پا یا پاشنه پا سرچشمه می گیرد. در ابتدا، علائم ممکن است متناوب و موقتی باشند، اما بدون مداخله، ممکن است مزمن و مداوم شوند.

ممکن است احساس سوزن سوزن شدن، بی حسی و درد در پای خود داشته باشید. این درد همچنین ممکن است از طریق مچ پا و به سمت ساق پا پخش شود. درد همراه با تونل تارسال ممکن است کسل کننده و آزاردهنده به نظر برسد، یا ممکن است به نظر برسد که مانند جریان الکتریکی از پا و مچ پا عبور می کند. هنگامی که پزشک پای شما را در طول مسیر عصب تیبیال لمس می کند، احتمالا احساس سوزن سوزن شدن و درد فوری داشته باشید.

به منظور تشخیص صحیح، پزشک علائم شما را در نظر می گیرد و پا و مچ پا را معاینه می کند. همچنین ممکن است پزشک از شما بخواهد که عکسبرداری با اشعه ایکس، ام آر آی (تصویربرداری تشدید مغناطیسی) یا آزمایش هدایت عصبی برای بررسی دقیق عملکرد عصبی پای شما انجام دهید.

پزشک شما ممکن است بسته به علائم خاص و شدت بیماری شما گزینه های درمانی مختلفی را توصیه کند.

همچنین بخوانید: سندرم تونل کارپال چیست و چگونه درمان میشود؟

چه کسانی بیشتر در معرض سندروم تونل تارسال هستند؟

علاوه بر علل مستقیم، برخی شرایط و ویژگی‌ها، ریسک ابتلا به این سندروم را افزایش می‌دهند. افرادی با شرایط زیر بیشتر مستعد ابتلا هستند:

• صافی کف پا: افرادی که کف پای صاف دارند، به دلیل چرخش مچ پا به سمت داخل، فشار بیشتری بر عصب تیبیال وارد می‌کنند که شایع‌ترین ریسک فاکتور است.
• بیماری‌های زمینه‌ای: بیماری‌هایی مانند دیابت، آرتریت روماتوئید (روماتیسم) و کم‌کاری تیروئید می‌توانند باعث التهاب و تورم در اطراف عصب شوند.
• سابقه آسیب‌دیدگی: پیچ‌خوردگی‌های مکرر یا شکستگی‌های قدیمی در ناحیه مچ پا می‌تواند باعث ایجاد بافت اسکار (زخم داخلی) و تنگی تونل شود.
• مشاغل و فعالیت‌ها: افرادی که به مدت طولانی سرپا می‌ایستند یا ورزشکارانی که فعالیت‌های پرفشار مانند دویدن و پریدن انجام می‌دهند، بیشتر در معرض خطر هستند.
• توده‌های فضاگیر: وجود کیست گانگلیون، وریدهای واریسی یا خار استخوانی در ناحیه مچ پا.

نحوه تشخیص سندروم تونل تارسال

تشخیص دقیق سندروم تونل تارسال معمولاً ترکیبی از بررسی سوابق بیمار، معاینه فیزیکی و تست‌های تشخیصی است. پزشک متخصص ارتوپدی از روش‌های زیر برای رسیدن به تشخیص قطعی استفاده می‌کند:

• ۱. معاینه فیزیکی: پزشک ناحیه داخلی مچ پا را برای یافتن هرگونه تورم یا حساسیت به لمس بررسی می‌کند. یکی از مهم‌ترین تست‌ها در معاینه بالینی، علامت تینل (Tinel’s sign) است. در این تست، پزشک به آرامی روی مسیر عصب تیبیال ضربه می‌زند. اگر این کار باعث ایجاد حس گزگز، سوزش یا شوک الکتریکی در کف پا شود، احتمال درگیری عصب بسیار بالاست.
• ۲. نوار عصب و عضله (EMG/NCV): این تست یکی از دقیق‌ترین راه‌ها برای تأیید تشخیص است. تست NCV سرعت هدایت سیگنال الکتریکی در عصب تیبیال را اندازه‌گیری می‌کند و تست EMG فعالیت الکتریکی عضلات کف پا را ارزیابی می‌کند. کاهش سرعت سیگنال یا فعالیت غیرطبیعی عضلات، نشان‌دهنده فشار بر عصب است.
• ۳. تصویربرداری:
  • سونوگرافی: این روش می‌تواند به خوبی ساختارهای بافت نرم مانند کیست، تاندون‌های ملتهب یا وجود وریدهای واریسی را نشان دهد.
  • ام‌آر‌آی (MRI): در صورتی که پزشک به وجود توده‌های فضاگیر مانند تومور یا خارهای استخوانی مشکوک باشد، MRI تصاویر دقیقی از ساختارهای داخلی تونل ارائه می‌دهد.

در صورت مشاهده کدام علائم از سندروم تونل تارسال باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگرچه درد خفیف پا ممکن است با استراحت بهبود یابد، اما در صورت مشاهده علائم زیر، توصیه می‌شود حتماً به یک متخصص ارتوپدی مراجعه کنید:

• درد، بی‌حسی یا گزگز که بیش از چند روز ادامه دارد.
• علائمی که با ایستادن، راه رفتن یا ورزش کردن بدتر می‌شوند.
• دردی که شما را شب‌ها از خواب بیدار می‌کند.
• احساس ضعف در عضلات پا یا مشکل در حرکت دادن انگشتان.

تشخیص و درمان به موقع می‌تواند از آسیب دائمی به عصب جلوگیری کرده و بهبودی کامل را به همراه داشته باشد.

علل سندرم تونل تارسال

سندرم تونل تارسال می تواند ناشی از هر چیزی باشد که باعث افزایش فشار در تونل تارسال شود. علل احتمالی سندرم تونل تارسال عبارتند از:

ضایعات استخوانی:  رشد غیر طبیعی مانند کیست، تومورهای خوش خیم (غیر سرطانی)، گانگلیون ها (که به صورت کیست مچ دست نیز نمایان می‌شوند)، وریدهای واریسی یا نوروفیبروم (تومور عصبی). یا بزرگ شدن ساختاری مانند خارهای استخوانی

مایع اضافی: تورم ناشی از آسیب مچ پا یا ناشی از احتباس مایعات

بیومکانیک پا تغییر یافته: در افراد دارای کف پای صاف فشار بیشتری بر عصب تیبیا وارد می شود که دلیل آن تغییر موقعیت استخوان است.

شرایط پزشکی: مانند دیابت، آرتریت روماتوئید و بیماری تیروئید

کفش های نامناسب: پوشیدن کفش های خیلی تنگ فشار روی عصب تیبیا را افزایش می دهد.

ورزشکاران: فعالیت های مکرر که فشار های زیادی را از طریق مفصل مچ پا و در نتیجه تونل تارسال وارد می کند، مانند پریدن.

درمان سندروم تونل تارسال

درمان مؤثر سندرم تونل تارسال معمولاً شامل برخی یا همه موارد زیر است:

روش های خانگی

استراحت:  از فعالیت هایی که علائم شما را افزایش می دهند خودداری کنید. این کار به کاهش فشار روی عصب و بهبود آن کمک می کند. دقت داشته باشید که این راه حل بدان معنا نیست که باید به رختخواب خود بروید، اما سعی کنید مدت زمانی که روی پاهای خود هستید را کاهش دهید

یخ:  قرار دادن منظم یخ روی مچ پا می تواند به کاهش درد و التهاب ناشی از سندرم تونل تارسال کمک کند. یخ را فقط باید به مدت 10 دقیقه در یک زمان استفاده کرد وگرنه خطر آسیب بیشتر وجود دارد .

فشرده سازی:  پوشیدن بانداژ های مخصوص می تواند به کاهش تورم اطراف مچ پا کمک کند که به نوبه خود فشار روی عصب را کاهش می دهد.

ارتفاع:   قرار دادن پا بالاتر از سطح قلب یک راه عالی برای کاهش تورم در مچ پا و در نتیجه کاهش علائم سندرم تونل تارسال است.

ارتز کفش

پوشیدن کفش‌های حمایتی یا کفی های طبی طراحی شده برای کفش‌های شما می‌تواند با حمایت از قوس‌ های پا به بهبود هم‌ ترازی پا کمک کند.

این کار به جلوگیری از فشار اضافی از طریق تونل تارسال و کاهش فشار روی عصب تیبیا نیز کمک می کند.

اصلاح موقعیت پا همچنین می‌تواند به کاهش فشار روی سایر قسمت‌های بدن کمک کند و به بهبود وضعیت و حرکت کمک کند.

ارتز همچنین به جلوگیری از غلتیدن مچ پا کمک می کند که خطر آسیب دیدگی و تورم ناشی از آن را در تونل تارسال کاهش می دهد.

مهاربندی

استفاده از مچ بند مخصوص طراحی شده، حرکت پا و مچ پا را محدود می کند تا به کاهش فشار از طریق تونل تارسال کمک کند.

بریس های پا و مچ پا همچنین حمایت از پا را فراهم می کنند و در عین حال به کنترل قوس پا کمک می کنند.

دارو

داروهای رایج مورد استفاده برای درمان سندرم تونل تارسال شامل داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی (NSAIDs) و کورتیکواستروئیدها برای کاهش التهاب، تورم و درد هستند.

علاوه بر این، انواع خاصی از داروها، به عنوان مثال برخی از داروهای ضد افسردگی، می توانند به مسدود کردن هدایت عصبی، کاهش علائم گزگز و بی حسی کمک کنند.

جراحی تونل تارسال

گاهی اوقات، سندرم تونل تارسال با درمان محافظه کارانه برطرف نمی شود. اگر علائم شدید باشد، ممکن است جراحی توصیه شود که به عنوان آزادسازی تونل تارسال یا رفع فشار شناخته می شود.

رهاسازی تونل تارسال ممکن است به روش آرتروسکوپی انجام شود یا ممکن است برشی در اطراف مالئول داخلی ایجاد شود. بسته به نوع جراحی که دارید یکی از موارد زیر انتخاب می شود:

بیهوشی موضعی:  به این معنی که شما بیدار خواهید بود اما نمی توانید چیزی را احساس کنید.

بیهوشی عمومی: شما به صورت کامل بیهوشی می شوید.

جراحی تونل تارسال معمولاً تا یک ساعت طول می‌کشد و در بیشتر موارد می‌توانید در همان روز به خانه بروید.

بهبودی سندرم تونل تارسال

در بیشتر موارد، سندرم تونل تارسال با استفاده از ترکیبی از درمان‌هایی که بررسی کرده‌ایم، گاهی اوقات در کمتر از دو هفته برطرف می‌شود. با این حال، در موارد مزمن تر، بهبودی ممکن است 3-6 ماه طول بکشد.

هرچه درمان TTS زودتر شروع شود، علائم سریعتر برطرف می شوند. اگر نورالژی خلفی تیبیا برای مدت طولانی درمان نشود، می تواند باعث آسیب دائمی عصبی شود، بنابراین تشخیص و درمان به موقع بسیار مهم است.

چگونه از ابتلا به سندروم تونل تارسال پیشگیری کنیم؟

با رعایت چند نکته ساده می‌توان ریسک ابتلا به این عارضه دردناک را به میزان قابل توجهی کاهش داد:

• پوشیدن کفش مناسب: از کفش‌هایی با پنجه پهن و حمایت کافی از قوس کف پا استفاده کنید. از پوشیدن کفش‌های تنگ و پاشنه بلند برای مدت طولانی خودداری کنید.
• استفاده از کفی طبی: اگر کف پای صافی دارید، استفاده از کفی‌های طبی استاندارد یا سفارشی می‌تواند به اصلاح وضعیت پا و کاهش فشار روی عصب کمک کند.
• حفظ وزن ایده‌آل: اضافه وزن فشار مضاعفی بر مفاصل و ساختارهای پا وارد می‌کند.
• گرم کردن قبل از ورزش: همیشه قبل از شروع فعالیت‌های ورزشی، با انجام حرکات کششی، عضلات ساق و کف پا را آماده کنید.
• تقویت عضلات: تمریناتی که عضلات حمایت‌کننده مچ پا و قوس کف پا را تقویت می‌کنند، می‌توانند به پایداری بیشتر پا کمک کنند.

کلام آخر

در این مقاله تلاش کردیم تا شما را به سندروم تونل تارسال و جزئیات مربوط به آن آشنا کنیم، در آخر این مورد را داشته باشید که هرگز به صورت خودرسرانه برای درمان اقدام نکنید و حتما نزد پزشک متخصص مراجعه نمایید.

سوالات متداول درباره سندروم تونل تارسال

۱. آیا سندروم تونل تارسال همان سندروم تونل کارپال است؟

خیر، اما این دو بیماری بسیار شبیه به هم هستند. هر دو ناشی از فشرده شدن یک عصب در یک کانال تنگ آناتومیک هستند. تونل کارپال در مچ دست اتفاق می‌افتد و عصب مدیان را درگیر می‌کند، در حالی که تونل تارسال در مچ پا رخ می‌دهد و عصب تیبیال را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

۲. آیا ممکن است سندروم تونل تارسال خود به خود بهبود یابد؟

در موارد بسیار خفیف که ناشی از یک فعالیت خاص یا فشار موقتی باشد، ممکن است علائم با استراحت و حذف عامل فشار بهبود یابند. اما در اکثر موارد، به خصوص اگر یک عامل زمینه‌ای مانند صافی کف پا وجود داشته باشد، این سندروم نیاز به درمان‌های پزشکی مانند فیزیوتراپی، استفاده از کفی طبی یا دارو دارد و بدون درمان، علائم معمولاً پایدار مانده یا بدتر می‌شوند.

۳. چه نوع پزشکی برای درمان سندروم تونل تارسال مناسب است؟

برای تشخیص و درمان این سندروم باید به متخصص ارتوپدی، به ویژه پزشکی که در زمینه بیماری‌های پا و مچ پا تخصص دارد، مراجعه کنید. همچنین، متخصصان طب فیزیکی و توانبخشی نیز می‌توانند در مدیریت غیرجراحی این بیماری نقش مهمی ایفا کنند.

۴. آیا جراحی تونل تارسال خطرناک است و موفقیت آن چقدر است؟

جراحی آزادسازی تونل تارسال (Tarsal Tunnel Release) یک عمل کم‌خطر محسوب می‌شود، اما مانند هر جراحی دیگری، ریسک‌های احتمالی مانند عفونت، آسیب عصبی یا تشکیل بافت اسکار را به همراه دارد. میزان موفقیت این جراحی بسیار بالاست (معمولاً بین ۸۵ تا ۹۵ درصد) به شرطی که تشخیص اولیه صحیح بوده و بیمار پس از عمل، دستورالعمل‌های مراقبتی و توانبخشی را به خوبی دنبال کند.

۵. آیا ممکن است هر دو پا به طور همزمان درگیر شوند؟

بله، این امکان وجود دارد، به خصوص اگر علت اصلی یک مشکل ساختاری دوطرفه مانند صافی کف پا یا یک بیماری سیستمیک مانند دیابت یا آرتریت روماتوئید باشد. با این حال، معمولاً علائم در یک پا شدیدتر از پای دیگر است.